Wat is schaamlipkanker?

Wanneer er in de vulva (het uitwendige gedeelte van de vrouwelijke geslachtsorganen) cellen ongecontroleerd gaan groeien, spreken artsen van schaamlipkanker of vulvakanker. De vulva omvat de grote en kleine schaamlippen, de clitoris, de schaamheuvel en de huid rondom de openingen van de plasbuis en de vagina. De kwaadaardige groei kan op elk van deze plekken beginnen, maar komt het vaakst voor op de schaamlippen.

Hoe het ontstaat

Het overgrote deel van de vulvakankers is een plaveiselcelcarcinoom, een type kanker dat uitgaat van de platte cellen in de opperhuid. Er zijn grofweg twee ontstaansroutes. Bij de ene speelt een infectie met het humaan papillomavirus (HPV) een centrale rol: het virus kan cellen in de vulva zodanig veranderen dat ze zich op den duur kwaadaardig ontwikkelen. Bij de andere route is er geen HPV-verband, maar gaat het vaak om langdurige huidaandoeningen van de vulva, zoals lichen sclerosus, waarbij chronische ontsteking het weefsel kwetsbaar maakt. In deze tweede groep worden vaak afwijkingen in het tumorsuppressorgen TP53 gevonden. Een systematische review en meta-analyse laat zien dat wereldwijd bij een aanzienlijk deel van de vulvakankers HPV-DNA aantoonbaar is, maar dat een groot deel dus ook HPV-onafhankelijk ontstaat. Naast HPV en lichen sclerosus zijn hogere leeftijd, roken en een verzwakt immuunsysteem bekende risicofactoren.

Wat iemand eraan merkt

De klachten zijn soms subtiel en worden niet altijd meteen herkend. Veelvoorkomende verschijnselen zijn:

• Aanhoudende jeuk aan de vulva
• Een voelbaar bultje, knobbeltje of een wondje dat niet geneest
• Pijn, een branderig gevoel of gevoeligheid ter plaatse
• Veranderingen in kleur of dikte van de huid van de vulva
• Ongewoon bloedverlies dat niet met de menstruatie samenhangt

Omdat deze klachten ook bij onschuldige huidaandoeningen kunnen voorkomen, wordt de diagnose soms pas laat gesteld.

Wie het treft en hoe vaak

Schaamlipkanker is relatief zeldzaam en maakt naar schatting zo’n 5 tot 8 procent uit van alle gynaecologische kankers. De aandoening wordt het vaakst vastgesteld bij vrouwen op hogere leeftijd, maar kan op elke leeftijd voorkomen. De HPV-gerelateerde vorm wordt vaker gezien bij jongere vrouwen, terwijl de HPV-onafhankelijke vorm meer bij oudere vrouwen optreedt. De meeste gevallen worden in een vroeg stadium ontdekt.

Onderzoek naar subtypes

Recent onderzoek maakt steeds duidelijker dat vulvakanker geen eenvormige ziekte is. De indeling in HPV-positief, TP53-gemuteerd en een derde groep die noch HPV-gerelateerd noch TP53-gemuteerd is, wint aan belang. Die derde groep lijkt een gunstiger beloop te hebben dan de TP53-gemuteerde variant. Ook de aanwezigheid van het eiwit p16 (een marker die sterk samenhangt met HPV-infectie) blijkt prognostische waarde te hebben: p16-positieve tumoren gaan gemiddeld gepaard met een betere overleving dan p16-negatieve tumoren. Dit soort inzichten helpt om de ziekte steeds preciezer te begrijpen.