Wat is de Schijf van Vijf?

In Nederland kennen de meeste mensen de Schijf van Vijf als hét overzicht van gezond eten. Het is een visueel model dat het Voedingscentrum al sinds 1953 gebruikt om op een begrijpelijke manier te laten zien hoe een evenwichtig voedingspatroon eruitziet. Het idee is eenvoudig: kies elke dag iets uit elk van de vijf groepen en je komt een heel eind met het binnenkrijgen van alle voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft.

De vijf vakken

De schijf is opgedeeld in vijf vakken, elk met een eigen type voedingsmiddel. Denk aan groenten en fruit, brood en graanproducten, zuivel, vlees of vleesvervangers en smeer- en bereidingsvetten. Samen vormen deze groepen een combinatie die zorgt voor voldoende energie, vitaminen, mineralen, vezels en andere voedingsstoffen. Het model is wetenschappelijk onderbouwd en wordt regelmatig herzien op basis van nieuwe inzichten over voeding en gezondheid. De meest recente grote herziening vond plaats in 2016.

Voedselgroepen en gezondheid

De indeling in voedselgroepen is niet willekeurig. Internationaal onderzoek laat zien dat de hoeveelheid en het type voedsel dat je eet samenhangt met het risico op uiteenlopende aandoeningen. Zo is er uit grootschalige studies bekend dat een hogere inname van volkoren granen, groenten, fruit, noten en peulvruchten verband houdt met een lager risico op hart- en vaatziekten. Omgekeerd wordt een hoge consumptie van bewerkt vlees en suikerhoudende dranken in verband gebracht met een verhoogd risico op onder meer diabetes type 2. Ook bij andere aandoeningen, zoals leververvetting en bepaalde vormen van kanker, speelt de samenstelling van het voedingspatroon een rol. De Schijf van Vijf probeert die wetenschappelijke kennis te vertalen naar praktische keuzes voor de dagelijkse maaltijd.

Hoe het model werkt

De Schijf van Vijf is geen streng dieet en geen calorietabel. Het is een richtlijn die laat zien welke producten de basis van je eten zouden kunnen vormen. Producten die buiten de schijf vallen (zoals snoep, koek, chips en frisdrank) worden niet verboden, maar maken geen deel uit van de aanbevolen basis. Het model houdt rekening met de hoeveelheden: niet alleen wát je eet telt, maar ook hoeveel. Daarbij wordt gestreefd naar een optimale balans tussen gezondheidswinst en het binnenkrijgen van genoeg energie en voedingsstoffen.

Vergelijkbare modellen bestaan in andere landen, zoals de Eatwell Guide in het Verenigd Koninkrijk en de Canada’s Food Guide. Elk land vult de groepen net iets anders in, afhankelijk van lokale eetgewoonten en beschikbare voedingsmiddelen, maar het basisprincipe is overal hetzelfde: variatie uit verschillende voedselgroepen vormt de kern van gezond eten.