Wat is de schildklier?
De schildklier is een vlindervormige klier vooraan in de hals die hormonen aanmaakt die onder meer de stofwisseling, hartslag, lichaamstemperatuur en groei reguleren.
Vooraan in je hals, net onder het strottenhoofd, zit een kleine klier in de vorm van een vlinder: de schildklier. In medisch jargon heet ze de glandula thyroidea of kortweg het thyroïd. Ondanks haar bescheiden formaat heeft deze klier invloed op vrijwel elk orgaan in je lichaam. Ze maakt hormonen aan die via het bloed worden verspreid en bepalen hoe snel of langzaam talloze lichaamsprocessen verlopen.
Wat doet de schildklier?
De schildklier produceert drie hormonen: thyroxine (T4), tri-joodthyronine (T3) en calcitonine. T3 en T4 zijn de belangrijkste en sturen je stofwisseling aan, het geheel van processen waarmee je lichaam energie haalt uit voeding. Die hormonen beïnvloeden onder meer je hartslag, bloeddruk, lichaamstemperatuur, lichaamsgewicht, spierkracht, ademhaling en de werking van je zenuwstelsel. Ook voor de hersenontwikkeling en de groei van kinderen zijn ze onmisbaar. Calcitonine speelt een rol bij de calciumhuishouding in je botten.
Hoe wordt de schildklier aangestuurd?
De schildklier werkt niet op eigen houtje. Ze wordt aangestuurd door de hypofyse, een kleine klier aan de onderkant van de hersenen. De hypofyse maakt TSH (thyroïdstimulerend hormoon) aan, dat de schildklier het signaal geeft om meer of minder T3 en T4 te produceren. Zo houdt je lichaam de hormoonspiegels in balans, een fijnafgestemd regelsysteem dat continu reageert op wat je lichaam nodig heeft.
Wanneer gaat het mis?
Schildklierproblemen komen veel voor. Er zijn twee hoofdvormen:
- Hypothyreoïdie: de schildklier werkt te langzaam en maakt te weinig hormonen aan. Klachten die daarbij passen zijn vermoeidheid, gewichtstoename, een traag gevoel, koude-intolerantie en een droge huid.
- Hyperthyreoïdie: de schildklier werkt te snel en maakt te veel hormonen aan. Dat kan zich uiten in onrust, hartkloppingen, gewichtsverlies, trillen en overmatig zweten.
Daarnaast kunnen er schildkliernoduli (knobbeltjes) ontstaan, die meestal goedaardig zijn maar soms nader onderzocht moeten worden. Schildklierkanker komt voor maar is relatief zeldzaam. De laatste jaren wordt het wel vaker vastgesteld, mede doordat er beter en vaker wordt gescreend.
Bijzonderheden
Tijdens de zwangerschap neemt de vraag naar schildklierhormonen toe. Voldoende schildklierfunctie van de moeder is belangrijk voor de groei en hersenontwikkeling van het ongeboren kind. Zowel een te trage als een te snelle schildklier bij de moeder kan het geboortegewicht beïnvloeden. Omgevingsfactoren spelen eveneens een rol bij de schildkliergezondheid. Zo is jodium (een mineraal dat je via voeding binnenkrijgt) een onmisbare bouwsteen voor T3 en T4. Daarnaast laat onderzoek zien dat bepaalde milieuverontreinigende stoffen, zoals PFAS, de schildklierfunctie kunnen verstoren.
Ongeveer de helft van de zijkanten van de schildklier ligt verscholen achter halsspieren, waardoor de klier bij lichamelijk onderzoek niet altijd gemakkelijk te voelen is. Een arts beoordeelt de schildklier daarom vaak met een combinatie van palpatie, bloedonderzoek (TSH, T3, T4) en soms een echo.
Bronnen:
- Street, M. E., Shulhai, A., Petraroli, M., Patianna, V., Donini, V., Giudice, A., Gnocchi, M., Masetti, M., Montani, A. G., Rotondo, R., Bernasconi, S., Iughetti, L., Esposito, S., & Predieri, B. (2024). The impact of environmental factors and contaminants on thyroid function and disease from fetal to adult life: current evidence and future directions. Frontiers in Endocrinology.
- Du, X., Wu, Y., Tao, G., Xu, J., Du, Z., Wu, M., Gu, T., Xiong, J., Xiao, S., Wei, X., Ruan, Y., Xiao, P., Zhang, L., & Zheng, W. (2024). Association between PFAS exposure and thyroid health: A systematic review and meta-analysis for adolescents, pregnant women, adults and toxicological evidence. The Science of the total environment, 953, 175958.
- Derakhshan, A., Peeters, R. P., Taylor, P. N., Bliddal, S., Carty, D. M., Meems, M., Vaidya, B., Chen, L., Knight, B. A., Ghafoor, F., Popova, P. V., Mosso, L., Oken, E., Suvanto, E., Hisada, A., Yoshinaga, J., Brown, S. J., Bassols, J., Auvinen, J., ... Korevaar, T. I. M. (2020). Association of maternal thyroid function with birthweight: a systematic review and individual-participant data meta-analysis. The lancet. Diabetes & endocrinology, 8(6), 501-510.
- Matz, O. C., Gustafson, H. C., & Figueroa, J. S. (2023). Anatomy-based approach to the thyroid examination. Journal of Osteopathic Medicine.
- Xu, Y., Derakhshan, A., Hysaj, O., Wildisen, L., Ittermann, T., Pingitore, A., Abolhassani, N., Medici, M., Kiemeney, L. A. L. M., Riksen, N. P., Dullaart, R. P. F., Trompet, S., Dörr, M., Brown, S. J., Schmidt, B., Führer-Sakel, D., Vanderpump, M. P. J., Muendlein, A., Drexel, H., ... Thyroid, S. C. (2023). The optimal healthy ranges of thyroid function defined by the risk of cardiovascular disease and mortality: systematic review and individual participant data meta-analysis. The lancet. Diabetes & endocrinology, 11(10), 743-754.
- Schildklier - Wikipedia - nl.wikipedia.org
- Schildklier-problemen | Thuisarts - thuisarts.nl
- Dictionary of Dietary Supplement Terms - ods.od.nih.gov
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.
