Wat zijn schimmels?

In de biologie vormen schimmels, wetenschappelijk aangeduid als fungi, een eigen rijk van levende organismen. Ze worden soms verward met planten, maar er is een wezenlijk verschil: schimmels maken geen gebruik van zonlicht om energie op te bouwen. In plaats daarvan halen ze hun voedingsstoffen uit organisch materiaal in hun omgeving, zoals dood hout, voedsel of levend weefsel. Dat maakt ze zogenaamd heterotroof, net als dieren en mensen.

Het rijk van de fungi is enorm divers. Het omvat microscopisch kleine organismen zoals gisten (eencellig) en schimmelpluis (meercellig), maar ook de bekendere paddenstoelen en champignons. Wat ze gemeenschappelijk hebben, is dat hun cellen een stevige celwand bezitten en dat ze zich doorgaans voortplanten via sporen, minuscule deeltjes die zich via de lucht, het water of via contact kunnen verspreiden.

Schimmels en de mens

In het dagelijks leven kom je vaker met schimmels in aanraking dan je misschien denkt. Sommige zijn nuttig: gist zorgt ervoor dat brood rijst en dat bier gist en bepaalde schimmels worden bewust gebruikt bij de productie van kaas. De champignon is een eetbare schimmel die wereldwijd op het menu staat.

Tegelijkertijd kunnen schimmels ook ongewenst zijn. Op voedsel dat te lang of verkeerd bewaard wordt, kan zich schimmelgroei voordoen. Zulk beschimmeld voedsel kan schadelijke stoffen bevatten en moet in de meeste gevallen worden weggegooid. Een uitzondering is harde kaas, waarbij je het beschimmelde deel ruim kunt wegsnijden.

Vanuit medisch oogpunt zijn schimmels relevant omdat bepaalde soorten infecties kunnen veroorzaken bij de mens. Deze schimmelinfecties (mycosen) variëren van oppervlakkige huidklachten (denk aan voetschimmel of een schimmelnagelinfectie) tot zeldzamere, diepere infecties die organen kunnen aantasten. Het overgrote deel van de schimmelsoorten is echter niet ziekteverwekkend voor mensen.

Schimmels in de natuur

In ecosystemen vervullen schimmels een onmisbare rol als afbrekers. Ze breken dood organisch materiaal af en maken voedingsstoffen weer beschikbaar voor planten en andere organismen. Zonder schimmels zou de bodem snel verarmen. Veel schimmels leven bovendien in een nauwe samenwerking met plantenwortels, waarbij ze elkaar wederzijds van voedingsstoffen voorzien.

Het wetenschappelijk vakgebied dat zich bezighoudt met de studie van schimmels heet mycologie.