Wat is selenium?

In de voedingsleer en geneeskunde wordt selenium, in het Nederlands ook seleen genoemd, aangeduid als een spoorelement: een mineraal dat je lichaam slechts in zeer kleine hoeveelheden nodig heeft, maar dat desondanks onmisbaar is voor je gezondheid. Het chemische symbool is Se en het atoomnummer 34.

Wat selenium doet in je lichaam

Selenium wordt in het lichaam ingebouwd in zogenaamde selenoproteïnen. Dat zijn eiwitten met uiteenlopende biologische functies. De bekendste groep is glutathionperoxidase (GPx), een enzym dat een belangrijke rol speelt in de antioxidantverdediging. Dit enzym helpt om reactieve zuurstofverbindingen (stoffen die cellen en weefsels kunnen beschadigen) onschadelijk te maken. Zo beschermt selenium onder meer rode bloedlichaampjes en celmembranen tegen oxidatieve schade.

Daarnaast is selenium belangrijk voor een goede werking van de schildklier, die hormonen aanmaakt die je stofwisseling reguleren. Ook speelt het een rol bij het functioneren van het immuunsysteem. Een minder bekende eigenschap is dat selenium zware metalen die via voeding in het lichaam terechtkomen minder giftig kan maken.

Waar zit selenium in?

Selenium komt voor in zowel dierlijke als plantaardige voedingsmiddelen. Vis, schaaldieren, vlees, eieren, granen en knoflook zijn goede bronnen. Bij plantaardige producten hangt het seleniumgehalte sterk af van de bodem waarin de gewassen zijn gegroeid: in seleniumrijke grond nemen planten meer van het mineraal op. Paranoten springen eruit als bijzonder rijke bron, ze bevatten zoveel selenium dat je er met een paar noten per dag al ruim aan je behoefte kunt komen.

Tekort en te veel

Een seleniumtekort komt in Nederland en de meeste westerse landen zelden voor bij mensen die gevarieerd eten. In gebieden met seleniumarme bodems, zoals bepaalde delen van China, is een tekort wel beschreven en kan het bijdragen aan gezondheidsproblemen. Aan de andere kant is te veel selenium ook niet zonder risico: bij langdurig hoge inname kan selenose ontstaan, een vergiftigingsverschijnsel. Via een normaal voedingspatroon krijg je echter niet snel te veel binnen, het risico zit vooral bij overmatig gebruik van supplementen.

Selenium in onderzoek

In wetenschappelijk onderzoek wordt selenium bestudeerd in relatie tot uiteenlopende aandoeningen. Zo is er onderzoek naar de rol van selenium bij chronische darmziekten, waarbij de antioxiderende werking van selenoproteïnen mogelijk beschermend werkt tegen de aanhoudende ontsteking die bij deze aandoeningen optreedt. Ook bij huidaandoeningen zoals psoriasis is gekeken naar de seleniumspiegels in het bloed en bij intensieve lichamelijke inspanning wordt onderzocht hoe selenium de spieren kan helpen beschermen tegen oxidatieve stress. Het onderzoek is op veel van deze terreinen nog in ontwikkeling en er zijn nog geen definitieve conclusies getrokken.