Wat is slaapapneu?

Tijdens een normale nachtrust ademt je lichaam ononderbroken door. Bij slaapapneu valt die ademhaling steeds korte tijd stil, of wordt ze zo oppervlakkig dat er nauwelijks lucht de longen bereikt. Zo’n ademstilstand, een apneu, duurt doorgaans tien tot dertig seconden en kan in ernstige gevallen honderden keren per nacht optreden. Het gevolg is dat je slaap voortdurend verstoord raakt, ook al merk je daar zelf lang niet altijd iets van.

Vormen van slaapapneu

Er bestaan drie hoofdvormen. Veruit de meest voorkomende is obstructieve slaapapneu (OSA). Hierbij vernauwt of sluit de keel zich tijdens de slaap, waardoor de luchtstroom naar de longen geblokkeerd raakt. De spieren in de keelwand ontspannen te veel en het omliggende weefsel zakt als het ware in. Bij centrale slaapapneu (CSA) ligt het probleem niet in de luchtweg zelf, maar in de hersenen: die sturen tijdelijk geen signaal naar de ademhalingsspieren, waardoor de ademhaling even stilvalt. Een derde, minder vaak voorkomende variant is complexe slaapapneu, waarbij kenmerken van beide vormen samengaan.

Hoe het ontstaat

Bij obstructieve slaapapneu speelt overgewicht een belangrijke rol. Overtollig vetweefsel rond de keel en hals maakt de luchtweg nauwer, waardoor die sneller dichtvalt. Maar ook mensen met een smal kaakgebied, vergrote amandelen of een terugwijkende kin lopen meer risico. Mannen krijgen vaker met OSA te maken dan vrouwen, naar schatting voldoet zo’n 34 procent van de mannen en 17 procent van de vrouwen van middelbare leeftijd aan de diagnostische criteria. De aandoening komt ook vaker voor bij ouderen en bij bepaalde etnische groepen. Centrale slaapapneu hangt vaak samen met andere medische aandoeningen, zoals hartfalen of neurologische problemen.

Wat je eraan merkt

Veel mensen met slaapapneu weten niet dat ze het hebben. Vaak is het een bedpartner die opmerkt dat iemand luid snurkt, plotseling stopt met ademen en dan met een snurkend of naar adem happend geluid weer begint. Overdag uit de aandoening zich vooral als hardnekkige vermoeidheid en slaperigheid, ook na een ogenschijnlijk volle nacht slaap. Andere veelvoorkomende klachten zijn:

• Moeite met concentreren
• Hoofdpijn bij het wakker worden
• Stemmingswisselingen en prikkelbaarheid
• ’s Nachts regelmatig wakker worden

Opvallend is dat slechts 15 tot 50 procent van de mensen met OSA daadwerkelijk overmatige slaperigheid als klacht rapporteert, terwijl dat juist het meest bekende symptoom is. Dat maakt slaapapneu een aandoening die vaak lang onder de radar blijft.

Mogelijke gevolgen en ernst

De ernst van slaapapneu wordt meestal uitgedrukt met de apneu-hypopneu-index (AHI): het aantal keren per uur dat de ademhaling stopt of sterk vermindert. Hoe hoger dit getal, hoe ernstiger de aandoening. Onbehandelde slaapapneu brengt een verhoogd risico op hart- en vaatziekten met zich mee, de American Heart Association spreekt van een twee- tot drievoudig verhoogd risico op cardiovasculaire en metabole aandoeningen. De herhaalde zuurstoftekorten en de voortdurende verstoring van de slaap belasten het hart, de bloedvaten en het zenuwstelsel.

Wereldwijd wordt geschat dat bijna een miljard mensen last hebben van obstructieve slaapapneu, maar een groot deel daarvan is niet gediagnosticeerd. De standaardmethode om slaapapneu vast te stellen is een slaaponderzoek (polysomnografie), al worden er steeds meer draagbare meetmethoden ontwikkeld die thuis gebruikt kunnen worden.