Wat is slechte adem (halitose)?

Vrijwel iedereen heeft er weleens mee te maken: een slechte adem. In de medische wereld wordt dit halitose genoemd, of soms foetor ex ore wanneer de geur specifiek uit de mond afkomstig is. Het gaat om een merkbaar onaangename geur bij het uitademen, die zowel voor de persoon zelf als voor de omgeving waarneembaar kan zijn, al is het opvallend dat veel mensen zich er niet van bewust zijn, terwijl anderen zich juist zorgen maken zonder dat er objectief sprake is van een afwijkende ademgeur.

Hoe ontstaat het?

In verreweg de meeste gevallen ligt de oorzaak in de mond zelf. Op het tongoppervlak, tussen de tanden en rond het tandvlees leven grote aantallen bacteriën. Die bacteriën breken voedselresten en afgestorven cellen af, waarbij ze vluchtige zwavelverbindingen (volatile sulfur compounds, of VSC’s) produceren. Het zijn juist die zwavelverbindingen die de karakteristieke onaangename geur veroorzaken. Het onregelmatige oppervlak van de tong, met al zijn groeven en papillen, biedt bacteriën een ideale schuilplaats. Onderzoek naar het microbioom van de tongcoating laat zien dat de samenstelling van bacteriën en hun stofwisselingsproducten bij mensen met halitose duidelijk verschilt van die bij mensen zonder.

Naast de tong speelt ook de gezondheid van het tandvlees een belangrijke rol. Er is een duidelijk verband tussen parodontitis (een ontsteking van het steunweefsel) en slechte adem. Een meta-analyse uit 2017 vond een oddsratio van 3,16 voor halitose bij mensen met parodontitis. Dat wijst op een duidelijk verband, maar betekent niet rechtstreeks dat de kans ruim drie keer zo groot is. De diepe tandvleeszakken die bij parodontitis ontstaan, vormen een broedplaats voor bacteriën die dezelfde zwavelgassen produceren.

Daarnaast kan een droge mond bijdragen aan het probleem. Speeksel heeft een reinigende werking: het spoelt voedselresten en bacteriën weg. Wanneer de speekselproductie afneemt (bijvoorbeeld ’s nachts, bij onvoldoende drinken of bij langdurig vasten) krijgen bacteriën meer kans om geurstoffen te vormen. Dat verklaart ook waarom veel mensen ’s ochtends een minder frisse adem hebben.

Bepaalde voedingsmiddelen zoals knoflook en ui zijn berucht om hun effect op de adem. De geurstoffen worden na vertering via het bloed naar de longen getransporteerd en komen zo bij het uitademen vrij. In zeldzamere gevallen kan slechte adem ook wijzen op aandoeningen buiten de mond, zoals problemen in de keel, de luchtwegen of het maag-darmkanaal.

Hoe vaak komt het voor?

Slechte adem is heel gewoon. Een grootschalige meta-analyse schat de prevalentie op zo’n 32% bij adolescenten en volwassenen. Het is daarmee een van de meest voorkomende mondgezondheidsklachten. Opvallend is dat de gerapporteerde cijfers sterk uiteenlopen, afhankelijk van hoe halitose wordt gemeten en in welk land het onderzoek plaatsvond.

De impact reikt verder dan het lichamelijke. Onderzoek toont aan dat halitose samenhangt met een verminderde mondgezondheid-gerelateerde kwaliteit van leven, vooral bij volwassenen. Mensen met een slechte adem ervaren vaker gêne, sociale onzekerheid en soms zelfs angstklachten. Het is een onderwerp dat nog altijd als taboe wordt beschouwd, waardoor mensen er niet snel over praten, ook niet met hun zorgverlener.