Wat is slijmvlies?

In je lichaam zitten talloze holten en buisvormige organen die in verbinding staan met de buitenwereld, denk aan je neus, mond, luchtwegen, maag, darmen en urinewegen. Al die binnenkanten zijn bekleed met een slijmvlies, in medisch jargon ook wel mucosa genoemd. Het is een dunne, vochtige weefsellaag die als een soort binnenbekleding fungeert.

Opbouw en functie

Een slijmvlies bestaat uit een bovenlaag van dicht op elkaar liggende cellen (het epitheel) met daaronder een laagje bindweefsel. Veel van die epitheelcellen produceren slijm (mucus): een glad, enigszins kleverig vocht. Dat slijm heeft een belangrijke beschermende rol. Het houdt het weefsel vochtig, vangt ongewenste deeltjes op (zoals stof en ziekteverwekkers) en helpt die af te voeren. In de luchtwegen bijvoorbeeld zitten op het slijmvlies kleine trilhaartjes die het slijm met ingevangen vuil richting de keel bewegen, zodat je het kunt doorslikken of ophoesten.

Naast bescherming speelt het slijmvlies ook een rol bij de opname van stoffen. In de darmen zorgt het slijmvlies ervoor dat voedingsstoffen uit je eten worden opgenomen in het bloed. Het is dus niet alleen een passieve barrière, maar een actief werkend weefsel.

Waar zit het overal?

Slijmvliezen komen voor op veel meer plekken dan je misschien zou verwachten:

• De mond- en neusholte, inclusief de neusbijholten
• De luchtwegen: luchtpijp en bronchiën
• Het maag-darmkanaal: van slokdarm tot en met de endeldarm
• De urinewegen en geslachtsorganen
• De binnenkant van de oogleden

Het slijmvlies van de baarmoeder heeft een eigen naam: het endometrium. Dit is het slijmvlies dat zich maandelijks opbouwt en bij de menstruatie weer wordt afgestoten.

Gevoelig weefsel

Doordat slijmvliezen voortdurend in contact staan met de buitenwereld, zijn ze ook kwetsbaar. Ze kunnen geïrriteerd of ontstoken raken, iets wat je waarschijnlijk herkent van een verkoudheid, wanneer het neusslijmvlies opzwelt. Een ontsteking van het mondslijmvlies (mucositis) komt bijvoorbeeld voor bij mensen die chemotherapie ondergaan. En een ontsteking van het baarmoederslijmvlies na een bevalling wordt endometritis genoemd.

Het slijmvlies vormt ook een belangrijk onderdeel van je afweersysteem. In het slijmvlies van de darmen en luchtwegen zit een groot deel van je immuuncellen. Die houden voortdurend de wacht tegen indringers. Een gezond slijmvlies is daarmee een van de eerste verdedigingslinies van je lichaam.