Wat is spiermassa?

Als we het over spiermassa hebben, bedoelen we de gezamenlijke hoeveelheid spierweefsel in je lichaam. Het gaat dan vooral om de skeletspieren: de spieren die aan je botten vastzitten en waarmee je beweegt, van lopen en tillen tot ademen en kauwen. Daarnaast heb je hartspierweefsel en glad spierweefsel (bijvoorbeeld in je darmen en bloedvaten), maar die worden in de dagelijkse praktijk meestal niet meegeteld als mensen over spiermassa spreken.

Hoe skeletspieren werken

Skeletspieren zijn opgebouwd uit lange, gestreepte spiervezels. Die gestreepte structuur komt door de manier waarop de kleinste eenheden van de spier, de sarcomeren, naast en achter elkaar liggen. Spieren kunnen alleen samentrekken, niet uit zichzelf weer uitrekken. Daarom werken ze in paren: als de ene spier samentrekt, wordt de tegenoverliggende spier uitgerekt. De biceps en triceps in je bovenarm zijn daar een bekend voorbeeld van. De biceps buigt je elleboog, de triceps strekt hem weer. Zulke paren worden antagonistische paren genoemd.

Waarom spiermassa ertoe doet

Spiermassa is meer dan alleen kracht. Spierweefsel is een van de meest stofwisselingsactieve weefsels in je lichaam: het verbruikt in rust al behoorlijk wat energie. Hoe meer spiermassa je hebt, hoe meer calorieën je lichaam op een dag verbrandt, ook als je stilzit. Daarnaast spelen spieren een rol bij de bloedsuikerregulatie, omdat ze glucose opnemen uit het bloed.

Veranderingen door de jaren heen

Spiermassa is niet statisch. Op jonge leeftijd bouw je het relatief makkelijk op, maar vanaf ongeveer je dertigste begint het lichaam geleidelijk spierweefsel te verliezen. Dit proces versnelt na je vijftigste. Wanneer dit verlies zo ver gaat dat het je kracht, mobiliteit en kwaliteit van leven aantast, spreken artsen van sarcopenie, een aandoening die vooral bij ouderen voorkomt. Bij sarcopenie gaat het niet alleen om minder spiermassa, maar ook om verminderde spierfunctie. Op cellulair niveau spelen veranderingen in de motorische zenuwcellen en de verbinding tussen zenuw en spier (de neuromusculaire junctie) hierbij een belangrijke rol.

Ook bij gewichtsverlies kan spiermassa afnemen. Wie afvalt, verliest niet alleen vetweefsel maar vaak ook een deel vetvrije massa, waaronder spierweefsel. Hoeveel spier je verliest hangt onder meer af van de snelheid van het gewichtsverlies en de hoeveelheid eiwit in je voeding. Onderzoek laat zien dat een hogere eiwitinname tijdens het afvallen kan helpen om spiermassa beter te behouden.

Hoe wordt spiermassa gemeten?

Er bestaan verschillende methoden om spiermassa in kaart te brengen. In de klinische praktijk wordt vaak gebruikgemaakt van DEXA-scans (een vorm van röntgenabsorptiometrie), waarmee de vetmassa, botmassa en vetvrije massa apart in beeld worden gebracht. De vetvrije massa van de armen en benen geeft een goede benadering van de totale skeletspiermassa. Daarnaast kunnen MRI en CT-scans de hoeveelheid en kwaliteit van spierweefsel zeer nauwkeurig meten, al worden die vanwege de kosten vooral in onderzoeksverband ingezet.