Wat is spruw? | Voedingscentrum

In je mond leven van nature allerlei micro-organismen, waaronder de gist Candida albicans. Normaal gesproken houdt je immuunsysteem deze schimmel in toom. Maar wanneer dat evenwicht verstoord raakt, kan Candida zich te sterk vermenigvuldigen. Het resultaat is spruw, in medische termen ook wel orale candidiasis of orale candidose genoemd. In het Engels spreekt men van oral thrush.

Hoe spruw ontstaat

De mondholte is warm en vochtig, ideale omstandigheden voor gistgroei. Zolang het immuunsysteem goed functioneert en de bacteriële flora in de mond in balans is, blijft Candida onopgemerkt aanwezig. Zodra die balans verschuift, krijgt de schimmel de kans om uit te groeien. Dat kan gebeuren bij mensen met een verzwakt afweersysteem, bijvoorbeeld door ziekte of medicijngebruik. Ook het gebruik van antibiotica speelt een rol: die doden niet alleen schadelijke bacteriën, maar ook de goede bacteriën die Candida normaal gesproken in bedwang houden. Verder zijn slechte mondhygiëne en slecht passende gebitsprothesen bekende risicofactoren.

Bij baby’s is spruw bijzonder veel voorkomend. Hun immuunsysteem is nog niet volledig ontwikkeld, waardoor de gist makkelijker de overhand krijgt. Borstvoeding kan daarbij een rol spelen: de schimmel kan heen en weer worden doorgegeven tussen de mond van de baby en de tepel van de moeder. Ook bij ouderen komt spruw vaker voor, om vergelijkbare redenen, het afweersysteem wordt met de leeftijd minder krachtig. Daarnaast zijn mensen met hiv bijzonder vatbaar; onderzoek laat zien dat orale candidiasis een van de meest voorkomende opportunistische infecties is bij hiv-positieve patiënten.

Hoe spruw eruitziet en aanvoelt

Het meest herkenbare kenmerk zijn witte, licht verheven plekjes in de mond. Ze verschijnen meestal op de tong of aan de binnenkant van de wangen, maar kunnen zich ook uitbreiden naar het gehemelte, het tandvlees, de amandelen of de achterkant van de keel. De plekjes hebben een romig-wit uiterlijk en kunnen pijnlijk of gevoelig aanvoelen. Soms is er ook roodheid van het mondslijmvlies, vooral bij vormen waarbij de witte laag minder opvalt.

Bij baby’s valt spruw ouders vaak op doordat het kindje onrustig drinkt of de borst of fles weigert. De witte plekjes worden soms verward met melkresten, maar in tegenstelling tot melk laten ze zich niet zomaar wegvegen.

Verschillende vormen en verwekkers

Hoewel Candida albicans veruit de meest voorkomende veroorzaker is, worden er steeds vaker ook andere Candida-soorten aangetroffen, zoals Candida glabrata, Candida tropicalis, Candida parapsilosis en Candida krusei. Dit is met name relevant in de klinische praktijk, omdat deze soorten soms anders reageren op gangbare schimmeldodende middelen. Bij hiv-patiënten is resistentie tegen antischimmelmedicijnen een groeiend aandachtspunt.

Spruw wordt klinisch ingedeeld in verschillende verschijningsvormen. De meest bekende is de pseudomembraneuze vorm, dat zijn de karakteristieke witte plekken. Daarnaast bestaat er een erythemateuze (rode) vorm, waarbij vooral roodheid en een branderig gevoel op de voorgrond staan, zonder duidelijke witte laag. Bij mensen met gebitsprothesen komt spruw vaak voor op het gehemelte, precies op de plek waar de prothese rust.

Bij gezonde volwassenen is spruw doorgaans een onschuldige aandoening die vanzelf kan verdwijnen. Bij mensen met een ernstig verzwakt immuunsysteem kan de infectie echter hardnekkiger zijn en zich verder uitbreiden.