Wat is statistisch effect?

In medisch en wetenschappelijk onderzoek wil je niet alleen weten of er een verschil bestaat tussen twee groepen (bijvoorbeeld tussen mensen die een bepaald voedingssupplement gebruiken en mensen die dat niet doen) maar ook hoe groot dat verschil is. Dat is precies wat een statistisch effect (ook wel effectgrootte of effect size genoemd) uitdrukt: het kwantificeert de omvang van een verschil of de sterkte van een verband tussen variabelen.

Waarom is dit belangrijk?

Een veelvoorkomend misverstand is dat een “statistisch significant” resultaat automatisch ook een groot of betekenisvol resultaat is. Dat is niet zo. Bij een heel grote groep deelnemers kan zelfs een piepklein verschil statistisch significant worden, terwijl het in de praktijk nauwelijks iets uitmaakt. De effectgrootte helpt om dat onderscheid te maken. Het geeft aan of een gevonden verschil ook werkelijk de moeite waard is, of het klinisch relevant is, zoals onderzoekers dat noemen.

Hoe wordt het uitgedrukt?

Er bestaan verschillende manieren om een effectgrootte te berekenen, afhankelijk van het type onderzoek. Een veelgebruikte maat is het gestandaardiseerde gemiddelde verschil, waarmee je het verschil tussen twee onafhankelijke groepen op een gestandaardiseerde schaal kunt weergeven. Andere methoden kijken naar de sterkte van een verband tussen twee variabelen, of naar het aandeel van de variatie dat door een bepaalde factor wordt verklaard. De berekening kan zowel direct als indirect plaatsvinden, afhankelijk van de beschikbare gegevens.

In de praktijk worden effectgroottes vaak ingedeeld in klein, middelgroot en groot. Een klein effect betekent dat het verschil er wel is, maar subtiel. Een groot effect springt duidelijk in het oog en heeft doorgaans meer praktische betekenis.

Waar kom je het tegen?

Effectgroottes worden standaard gerapporteerd in gepubliceerd wetenschappelijk onderzoek. Ze zijn vooral waardevol bij het vergelijken van resultaten uit verschillende studies, bijvoorbeeld in een zogenaamde meta-analyse. Doordat effectgroottes op een gestandaardiseerde manier worden berekend, kun je onderzoeken met verschillende meetmethoden toch naast elkaar leggen. Zo krijg je een eerlijker beeld van wat de wetenschap als geheel zegt over een bepaald onderwerp, of dat nu gaat over de invloed van voeding op bloeddruk, of over het effect van beweging op slaapkwaliteit.