Wat is een systematische review?

In de medische wetenschap verschijnen er voortdurend nieuwe studies, zo veel dat het voor onderzoekers en zorgprofessionals lastig kan zijn om het overzicht te bewaren. Een systematische review biedt daar uitkomst. Het is een onderzoeksmethode waarbij wetenschappers op een vooraf vastgelegde, transparante manier alle relevante studies over een bepaalde vraag opsporen, selecteren en analyseren. Het doel is om tot een zo betrouwbaar en volledig mogelijk antwoord te komen op die ene, scherp geformuleerde onderzoeksvraag.

Hoe werkt het?

Wat een systematische review onderscheidt van een gewoon literatuuroverzicht, is de strakke methodiek. Onderzoekers stellen vooraf een protocol op: welke databases worden doorzocht, welke zoektermen worden gebruikt, aan welke criteria moeten studies voldoen om meegenomen te worden en hoe wordt de kwaliteit van elke studie beoordeeld? Door deze stappen vast te leggen en openbaar te maken, kan iemand anders het hele proces in principe herhalen en tot dezelfde resultaten komen. Dat maakt de uitkomsten controleerbaar en minder gevoelig voor persoonlijke voorkeuren van de onderzoekers.

Soms wordt een systematische review gecombineerd met een meta-analyse. Daarbij worden de cijfermatige resultaten van meerdere studies statistisch samengevoegd, waardoor er een krachtiger uitspraak gedaan kan worden dan op basis van één enkele studie. Niet elke systematische review bevat een meta-analyse, dat hangt af van of de gevonden studies voldoende op elkaar lijken om hun resultaten zinvol samen te voegen.

Waarom is het belangrijk?

Binnen de zogenoemde evidence-based medicine (geneeskunde die zich baseert op het best beschikbare bewijs) geldt de systematische review als een van de sterkste vormen van bewijs. Eén studie kan toevallige of vertekende resultaten opleveren, maar wanneer tientallen studies samen worden bekeken, ontstaat er een betrouwbaarder beeld. Richtlijnen voor artsen en beleidsmakers leunen dan ook vaak zwaar op systematische reviews.

De methode wordt voortdurend verfijnd. De PRISMA-richtlijn (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses) beschrijft hoe onderzoekers hun systematische review helder en volledig moeten rapporteren. De meest recente versie uit 2020 bevat aangescherpte eisen die meegaan met nieuwe ontwikkelingen in de methodologie. Daarnaast worden er innovatieve benaderingen ontwikkeld, zoals methoden die actief leren en sneeuwbaltechnieken combineren om het zoekproces efficiënter te maken, een antwoord op de steeds sneller groeiende hoeveelheid wetenschappelijke publicaties.

Systematische reviews worden op vrijwel elk terrein van de gezondheidszorg toegepast: van de effecten van beweging op chronische aandoeningen tot psychosociale aspecten van vruchtbaarheidsbehandelingen en van voedingsonderzoek tot het in kaart brengen van kwetsbaarheid bij ouderen met diabetes. Het is kortom de ruggengraat van betrouwbare kennisopbouw in de geneeskunde.