Wat is een te snel werkende schildklier?

Wanneer je schildklier meer hormonen produceert dan je lichaam nodig heeft, spreken artsen van een te snel werkende schildklier, in medische termen hyperthyreoïdie. De schildklier is een kleine, vlindervormige klier die vooraan in je hals zit, vlak voor je luchtpijp. Deze klier maakt de hormonen T3 (trijodothyronine) en T4 (thyroxine) aan, die een centrale rol spelen in je stofwisseling. Ze beïnvloeden onder meer je hartslag, lichaamstemperatuur, gewicht, spijsvertering en energiehuishouding. Bij hyperthyreoïdie gaat de stofwisseling als het ware op een te hoog toerental draaien.

De term thyreotoxicose wordt soms door elkaar gebruikt met hyperthyreoïdie, maar er is een verschil. Thyreotoxicose verwijst naar élke situatie waarin er te veel schildklierhormoon in het bloed circuleert, ongeacht de oorzaak. Hyperthyreoïdie is specifieker: het gaat om een schildklier die zelf te veel hormoon aanmaakt.

Oorzaken en risicofactoren

De meest voorkomende oorzaak is de ziekte van Graves, een auto-immuunaandoening waarbij het afweersysteem antistoffen maakt die de schildklier aanzetten tot overproductie. Andere oorzaken zijn knobbels in de schildklier die zelfstandig hormoon produceren (toxisch adenoom of multinodulair struma) en ontsteking van de schildklier (thyroïditis), waarbij opgeslagen hormoon vrijkomt in de bloedbaan.

Hyperthyreoïdie komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Wereldwijd heeft naar schatting 0,2 tot 1,4 procent van de bevolking een manifeste vorm, waarbij zowel het hormoon TSH verlaagd is als T3 en/of vrij T4 verhoogd. Daarnaast bestaat er een mildere, subklinische variant (0,7 tot 1,4 procent), waarbij TSH verlaagd is maar de schildklierhormonen zelf nog binnen de normale waarden vallen.

Wat je eraan merkt

Doordat de stofwisseling versnelt, kunnen de klachten heel uiteenlopend zijn. Veelvoorkomende verschijnselen zijn:

• Onbedoeld gewichtsverlies, ondanks een normale of zelfs toegenomen eetlust
• Hartkloppingen of een snelle, soms onregelmatige hartslag
• Trillen van de handen
• Overmatig zweten en moeite met warmte
• Nervositeit, prikkelbaarheid en slaapproblemen
• Spierzwakte
• Vaker naar het toilet moeten of dunne ontlasting

Bij de ziekte van Graves kunnen ook de ogen betrokken raken, een verschijnsel dat bekendstaat als Graves-orbitopathie. De ogen kunnen dan uitpuilen, droog aanvoelen of dubbelzien veroorzaken.

Bijzonderheden

Bij ouderen zijn de symptomen vaak minder uitgesproken dan bij jongere mensen. Soms is een onregelmatige hartslag of onverklaarbaar gewichtsverlies het enige opvallende signaal, waardoor de diagnose gemakkelijk gemist wordt. Tijdens de zwangerschap vraagt hyperthyreoïdie extra aandacht, omdat een teveel aan schildklierhormoon gevolgen kan hebben voor zowel moeder als kind.

Onbehandeld kan een te snel werkende schildklier op den duur leiden tot hartritmestoornissen, hartfalen en botontkalking. Een zeldzame maar levensbedreigende complicatie is de thyreotoxische crisis (ook wel thyroid storm genoemd), waarbij klachten plotseling sterk verergeren, met hoge koorts en verwardheid. Er is ook een verband gevonden tussen hyperthyreoïdie en een verhoogd risico op depressieve klachten.