Wat is temporale arteritis? | Woordenboek
Temporale arteritis is een ontstekingsziekte van de grote slagaders, vooral de slaapslagader aan de zijkant van het hoofd, die met name voorkomt bij mensen boven de 50 jaar en zonder snelle behandeling tot blindheid kan leiden.
Wanneer de bloedvaten aan de zijkant van je hoofd (de slaapslagaders, oftewel de temporale arteriën) ontstoken raken, spreken artsen van temporale arteritis. De aandoening staat ook bekend als reuscelarteritis (giant cell arteritis), een naam die verwijst naar de opvallend grote cellen die bij microscopisch onderzoek van de vaatwand zichtbaar zijn. Het gaat om een auto-immuunziekte: het afweersysteem richt zich per vergissing tegen de eigen bloedvatwanden, waardoor deze ontsteken, opzwellen en vernauwen.
Welke bloedvaten zijn betrokken?
Hoewel de naam ’temporale arteritis’ doet vermoeden dat alleen de slaapslagader is aangedaan, kan de ontsteking zich uitbreiden naar andere middelgrote en grote slagaders. Denk aan de bloedvaten die het oog, de kaak, het gezicht en de hoofdhuid van bloed voorzien. In sommige gevallen raakt ook de aorta (de grote lichaamsslagader) betrokken, wat zeldzame maar ernstige complicaties kan veroorzaken.
Bij wie komt het voor?
De aandoening treft vrijwel uitsluitend mensen boven de 50 jaar. Vrouwen krijgen er vaker mee te maken dan mannen. De incidentie verschilt sterk per regio en bevolkingsgroep: in Scandinavische landen en bij mensen van Noord-Europese afkomst komt het beduidend vaker voor dan bijvoorbeeld in Turkije, Japan of Israël. Veel patiënten met temporale arteritis hebben tegelijkertijd polymyalgia rheumatica (PMR), een verwante aandoening met pijn en stijfheid in de schouders en heupen.
Hoe merk je het?
De klachten kunnen sluipend beginnen en zijn soms lastig te herkennen, omdat ze op andere aandoeningen lijken. De meest kenmerkende verschijnselen zijn:
- Aanhoudende, vaak heftige hoofdpijn, vooral aan één kant van het hoofd
- Gevoeligheid of pijn bij aanraking van de slaap
- Kaakpijn tijdens het kauwen of praten (kaakclaudicatio)
- Gezichtsproblemen zoals dubbelzien of plotseling verlies van zicht in één of beide ogen
- Algemenere klachten zoals vermoeidheid, onbedoeld gewichtsverlies, koorts en een grieperig gevoel
Vooral de oogklachten maken temporale arteritis tot een spoedeisende situatie. Doordat de ontstoken slagader die het oog voedt kan dichtslibben, dreigt snel en onomkeerbaar gezichtsverlies. Dat maakt vroege herkenning zo belangrijk.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De diagnose berust op een combinatie van klachten, bloedonderzoek (waarbij ontstekingswaarden vaak sterk verhoogd zijn) en een biopsie van de slaapslagader. Bij zo’n biopsie wordt een klein stukje van de vaatwand onder de microscoop bekeken. Kenmerkend is de aanwezigheid van reuscellen en een granulomateuze ontsteking, een specifiek patroon waarbij afweercellen zich in groepjes rond de vaatwand verzamelen. Soms kan de biopsie normaal lijken terwijl de ziekte toch aanwezig is, omdat de ontsteking niet altijd gelijkmatig over het bloedvat verdeeld is.
Bronnen:
- Ling, M. L. H., Yosar, J., Lee, B. W. H., Shah, S., Jiang, I. W., Finniss, A., Allende, A., & Francis, I. (2020). The diagnosis and management of temporal arteritis. Clinical and experimental optometry.
- Yuksel, V., Guclu, O., Taştekin, E., Halici, U., Huseyın, S., Inal, V., & Canbaz, S. (2017). Clinical correlation of biopsy results in patients with temporal arteritis. Revista da Associação Médica Brasileira.
- Delaval, L., Samson, M., Schein, F., Agard, C., Trefond, L., Deroux, A., Dupuy, H., Garrouste, C., Godmer, P., Landron, C., Maurier, F., Guenno, G. Le., Rieu, V., Desblache, J., Durel, C., Jousselin-Mahr, L., Kassem, H., Pugnet, G., Queyrel, V., ... Terrier, B. (2020). Temporal Arteritis Revealing Antineutrophil Cytoplasmic Antibody-Associated Vasculitides: A Case-Control Study. Arthritis & Rheumatology.
- Temporal arteritis - NHS - nhs.uk
- Giant Cell Arteritis (Temporal Arteritis) - Harvard Health - health.harvard.edu
- Giant cell arteritis - Wikipedia - en.wikipedia.org
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.
