Wat is temporomandibulaire dysfunctie (TMD)?

Als je last hebt van pijn rond je kaak, moeite hebt met kauwen of een klikkend geluid hoort wanneer je je mond opent, kan er sprake zijn van temporomandibulaire dysfunctie, vaak afgekort als TMD. In Nederland wordt ook wel de term craniomandibulaire disfunctie (CMD) gebruikt. Beide namen verwijzen naar hetzelfde: een verstoring in de samenwerking tussen het kaakgewricht (het temporomandibulair gewricht), de kauwspieren en de omliggende structuren.

Wat speelt er in het kaakgewricht?

Het kaakgewricht is een van de meest gebruikte gewrichten in je lichaam. Je gebruikt het bij praten, eten, gapen en slikken. Het gewricht verbindt je onderkaak (mandibula) met de schedelbasis en bevat een klein kraakbeenschijfje (de gewrichtsschijf of discus) dat als een kussen tussen de botdelen ligt. Bij TMD kan er van alles misgaan: de kauwspieren kunnen overbelast of gespannen raken, de gewrichtsschijf kan verschuiven, of het gewricht zelf kan slijtage vertonen.

Hoe ontstaat het?

TMD heeft zelden één enkele oorzaak. Meestal spelen meerdere factoren tegelijk een rol. Spanning en stress kunnen ervoor zorgen dat je onbewust je kaken op elkaar klemt of ’s nachts met je tanden knarst, dit heet bruxisme. Onderzoek laat zien dat bruxisme de kans op TMD ruim verdubbelt, waarbij vooral overdag klemmen (waakbruxisme) een sterke samenhang vertoont. Daarnaast kunnen overbelasting van het kaakgewricht, een ongunstige beetverhouding, gewrichtsslijtage of een combinatie hiervan bijdragen.

Wat merk je eraan?

De klachten variëren sterk van persoon tot persoon. Veelvoorkomende verschijnselen zijn:

• Pijn in of rond het kaakgewricht, de slapen of het oor
• Knappende, klikkende of krakende geluiden bij het openen of sluiten van de mond
• Moeite met het wijd openen van de mond of een gevoel dat de kaak “vastlokt”
• Hoofdpijn, soms uitstralend naar nek en schouders
• Pijn bij kauwen of een vermoeid gevoel in de kauwspieren

Vormen en indeling

Binnen TMD worden grofweg twee hoofdgroepen onderscheiden. De eerste betreft klachten van de kauwspieren (myogene TMD), waarbij spierpijn en spanning op de voorgrond staan. De tweede groep betreft het kaakgewricht zelf (artrogene TMD), met problemen als een verschoven gewrichtsschijf, gewrichtsontsteking of slijtage. In de praktijk overlappen deze groepen vaak. Internationaal worden de Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders (DC/TMD) gebruikt om de verschillende vormen gestandaardiseerd vast te stellen.

Hoe vaak komt het voor?

TMD is na lage rugpijn de meest voorkomende chronische pijnaandoening van het bewegingsapparaat. Naar schatting heeft 6 tot 9 procent van de volwassenen wereldwijd last van TMD-gerelateerde pijn. Vrouwen worden vaker getroffen dan mannen en de klachten komen het meest voor tussen het twintigste en vijftigste levensjaar. Bij veel mensen zijn de klachten mild en wisselend van aard, maar een deel ervaart langdurige of ernstige pijn die het dagelijks leven flink kan beïnvloeden.