Wat is uitdroging (dehydratie)?

Wanneer je lichaam meer vocht kwijtraakt dan er binnenkomt, ontstaat er een tekort aan water dat nodig is om allerlei processen draaiende te houden. Die toestand heet uitdroging, in medisch jargon ook wel dehydratie genoemd. Het gaat niet alleen om water: samen met vocht verlies je ook zouten en mineralen die belangrijk zijn voor het functioneren van je spieren, zenuwen en organen.

Hoe ontstaat uitdroging?

Je lichaam verliest voortdurend vocht, via zweet, ademhaling, urine en ontlasting. Normaal gesproken vul je dat aan door te drinken en te eten. Uitdroging ontstaat wanneer dat evenwicht verstoord raakt. Dat kan op twee manieren: je verliest meer vocht dan gebruikelijk, of je neemt te weinig vocht op. Vaak speelt een combinatie van beide mee.

Veelvoorkomende oorzaken van verhoogd vochtverlies zijn diarree, overgeven, koorts en hevig zweten, bijvoorbeeld bij warm weer of intensief sporten. Aan de andere kant kan het ook simpelweg komen doordat iemand te weinig drinkt, bijvoorbeeld door misselijkheid, verminderd dorstgevoel of omdat drinken wordt vergeten.

Wie loopt extra risico?

Uitdroging kan iedereen overkomen, maar bepaalde groepen zijn kwetsbaarder. Jonge kinderen raken sneller uitgedroogd omdat hun lichaamsgewicht laag is en ze bij ziekte relatief veel vocht verliezen door diarree en braken. Ouderen hebben van nature een kleiner vochtreservoir in het lichaam. Bovendien neemt het dorstgevoel met de leeftijd af, waardoor ze minder snel merken dat ze te weinig drinken. Uit onderzoek blijkt dat uitdroging bij ouderen samenhangt met slechtere gezondheidsuitkomsten en hogere sterftecijfers. Ook mensen met dementie lopen verhoogd risico, omdat zij kunnen vergeten te drinken of moeite hebben om hun dorst kenbaar te maken.

Wat merk je eraan?

De verschijnselen hangen af van de ernst. Bij milde uitdroging voel je je dorstig, is je mond droog en kan je urine donkerder van kleur zijn dan normaal. Naarmate het tekort groter wordt, kunnen klachten toenemen:

• Vermoeidheid en slaperigheid
• Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd
• Verminderde concentratie en cognitieve prestaties
• Hoofdpijn
• Minder vaak plassen

Bij ernstige uitdroging kunnen sufheid, verwardheid en een snelle hartslag optreden. In het uiterste geval kan het leiden tot levensbedreigende complicaties zoals nierschade of een zogenaamde hypovolemische shock, waarbij het bloedvolume zo sterk daalt dat organen onvoldoende bloed krijgen.

Ernst en indeling

Uitdroging wordt doorgaans ingedeeld in mild, matig en ernstig, afhankelijk van hoeveel procent van het lichaamsgewicht aan vocht verloren is. Milde uitdroging is het meest voorkomend en herstelt meestal snel. Ernstige uitdroging is een medisch noodgeval. Belangrijk om te weten: dorst is niet altijd een betrouwbare graadmeter. Vooral bij ouderen kan het dorstgevoel achterblijven, waardoor uitdroging al flink gevorderd kan zijn voordat iemand het in de gaten heeft.