Wat is urine?

Elke dag filteren je nieren zo’n 150 tot 180 liter bloed. Wat daar uiteindelijk van overblijft als afval (overtollig water, zouten, ureum en andere stofwisselingsproducten) noemen we urine. Het is de manier waarop je lichaam zijn interne balans bewaakt: de samenstelling van je bloed wordt voortdurend bijgestuurd door te bepalen hoeveel vocht en welke stoffen er worden uitgescheiden.

De vorming van urine begint in de nefronen, de microscopisch kleine functionele eenheden van de nier. Elk nefron bevat een kluwen van haarvaten (de glomerulus) waar bloed onder druk wordt geperst door een fijn filter. Dat levert een voorlopig filtraat op: een waterige vloeistof die naast afvalstoffen ook nuttige stoffen bevat, zoals glucose en mineralen. Vervolgens haalt het buizenstelsel van het nefron het grootste deel van dat water en die bruikbare stoffen weer terug naar het bloed. Wat overblijft, stroomt als urine via de urineleiders naar de blaas, waar het wordt opgeslagen totdat je het via de urethra (plasbuis) uitplast.

Gezonde urine is meestal helder tot lichtgeel van kleur. Die gele tint komt door urochroom, een pigment dat ontstaat bij de afbraak van hemoglobine. Hoe meer je drinkt, hoe meer de kleur verdunt en hoe lichter je urine eruitziet. Drink je weinig, dan wordt de kleur donkerder en geconcentreerder. Bepaalde voedingsmiddelen kunnen de kleur tijdelijk veranderen: bieten en bramen kunnen urine bijvoorbeeld roze of rood kleuren, terwijl sommige medicijnen voor opvallend oranje of groenblauwe tinten kunnen zorgen.

Ook de geur van urine varieert. Normaal gesproken ruikt urine vrij neutraal. Na het eten van asperges kan er een opvallende, scherpe geur ontstaan. Geconcentreerde urine (bijvoorbeeld als je te weinig hebt gedronken) kan naar ammoniak ruiken. Een zoete geur kan wijzen op een hoog suikergehalte in de urine, iets dat bij ongecontroleerde diabetes kan voorkomen. Een onaangename, vieze geur past soms bij een bacteriële infectie.

Urine bestaat voor het overgrote deel uit water (ongeveer 95%). De rest is een mengsel van ureum, creatinine, zouten, hormonen en andere afbraakproducten. Juist die samenstelling maakt urine waardevol voor medische diagnostiek: een urineonderzoek kan aanwijzingen geven voor uiteenlopende aandoeningen. Zo kan de aanwezigheid van suiker, eiwitten, bloed of bacteriën in de urine duiden op onder meer diabetes, nierproblemen of een urineweginfectie. Ook de zuurgraad (pH) van urine speelt een rol, die kan variëren afhankelijk van voeding en stofwisseling en is onder andere relevant bij de vorming van nierstenen.