Wat is urinezuur?

Wanneer je lichaam cellen afbreekt of voedsel verteert dat purines bevat, ontstaat er als eindproduct urinezuur. Purines zijn bouwstenen van het DNA en komen dus van nature in vrijwel alle lichaamscellen voor. Daarnaast krijg je ze binnen via voeding, vooral orgaanvlees, schelpdieren, bepaalde vissoorten, peulvruchten en bier zijn rijk aan purines. Het urinezuur dat bij deze afbraak vrijkomt, lost op in het bloed, wordt naar de nieren getransporteerd en verlaat het lichaam grotendeels via de urine. Een kleiner deel wordt via de darmen uitgescheiden.

Balans tussen aanmaak en uitscheiding

Je urinezuurgehalte hangt af van het evenwicht tussen hoeveel er wordt aangemaakt en hoeveel er het lichaam weer verlaat. Zolang die balans klopt, blijft het gehalte in het bloed binnen normale waarden. Maar als je lichaam te veel urinezuur produceert (bijvoorbeeld door een purine-rijke voeding of verhoogde celafbraak) of als de nieren en darmen te weinig uitscheiden, kan het gehalte oplopen. Die verstoring kan ook genetisch bepaald zijn: meerdere genen beïnvloeden de werking van zogenaamde uraattransporters, eiwitten die urinezuur door de nieren en darmen vervoeren.

Hyperurikemie en jicht

Een verhoogd urinezuurgehalte in het bloed wordt hyperurikemie genoemd. Wereldwijd hebben meer dan een miljard mensen hiermee te maken. Niet iedereen met hyperurikemie krijgt klachten, maar bij langdurig verhoogde waarden kan urinezuur zich in de vorm van naaldvormige kristallen (uraatkristallen) ophopen in gewrichten. Dat leidt tot jicht: plotselinge, heftige aanvallen van pijn, zwelling en roodheid, vaak in de grote teen. Urinezuurkristallen kunnen zich ook afzetten in de nieren en daar nierstenen vormen.

Bijzonderheden

Opvallend genoeg kunnen de meeste zoogdieren urinezuur verder afbreken tot een beter oplosbare stof (allantoïne) dankzij het enzym uricase. Bij mensen en mensapen is het gen voor dit enzym door een mutatie uitgeschakeld. Daardoor is urinezuur bij ons het eindstation van de purinestofwisseling en zijn we als soort gevoeliger voor ophoping ervan. Daar staat tegenover dat urinezuur ook werkt als antioxidant in het lichaam, met name in het centrale zenuwstelsel, waar het bijdraagt aan de bescherming van zenuwcellen tegen oxidatieve schade.

Hyperurikemie komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen en de kans erop neemt toe met de leeftijd. Ook voedingspatronen spelen een rol: een hoge inname van fructose en purinerijke producten kan het urinezuurgehalte merkbaar verhogen. Daarnaast is er een wisselwerking met de darmmicrobiota, de samenstelling van je darmflora beïnvloedt mede hoeveel urinezuur via de darmen wordt afgevoerd.