Wat is vaginale kanker?

Wanneer cellen in de wand van de vagina (het spierkanaal dat de baarmoeder verbindt met de buitenkant van het lichaam) ongecontroleerd beginnen te groeien, spreken artsen van vaginale kanker. Het gaat om een opvallend zeldzame aandoening: slechts zo’n 2% van alle kwaadaardige tumoren van de vrouwelijke geslachtsorganen begint daadwerkelijk in de vagina zelf. Veel vaker is het zo dat kanker die in de vagina wordt aangetroffen daar terecht is gekomen vanuit een ander orgaan, zoals de baarmoederhals, baarmoeder of vulva. Alleen als de tumor primair in het vaginale weefsel is ontstaan, wordt het als echte vaginale kanker geclassificeerd.

Hoe het ontstaat

De belangrijkste bekende risicofactor is een infectie met bepaalde typen van het humaan papillomavirus (HPV), met name de zogenoemde hoogrisicotypen. Deze virussen produceren eiwitten (E6 en E7) die het normale groeiproces van cellen verstoren, waardoor cellen zich ongecontroleerd kunnen vermenigvuldigen. Hoewel vaginale kanker van oudsher vooral bij oudere, postmenopauzale vrouwen voorkomt (het komt het meest voor bij vrouwen boven de 75) wordt er een stijging gezien bij jongere vrouwen, juist door HPV-gerelateerde tumoren.

Voordat er daadwerkelijk kanker ontstaat, kan er sprake zijn van een voorstadium: vaginale intra-epitheliale neoplasie (VaIN). Daarbij zijn er al afwijkende cellen in de bekleding van de vagina aanwezig, maar die zijn nog niet doorgegroeid in het omliggende weefsel. Niet elk voorstadium ontwikkelt zich tot kanker, maar het wordt wel als een voorloper beschouwd.

Wat iemand eraan merkt

In een vroeg stadium geeft vaginale kanker vaak helemaal geen klachten. Naarmate de tumor groeit, kunnen er symptomen optreden zoals ongewoon vaginaal bloedverlies (bijvoorbeeld na de overgang of na seksueel contact), waterige of bloederige afscheiding, een voelbare verdikking in de vagina, of pijn bij het plassen. Omdat deze klachten ook bij veel andere, minder ernstige aandoeningen voorkomen, wordt vaginale kanker soms pas laat herkend.

Typen en bijzonderheden

Het overgrote deel van de vaginale tumoren bestaat uit plaveiselcelcarcinomen, die ontstaan in de dunne, platte cellen die de binnenkant van de vagina bekleden. Daarnaast komen adenocarcinomen voor, die uitgaan van klierweefsel. Bij kinderen kan een zeldzame variant voorkomen. De rol van HPV en daarmee samenhangende markers als het eiwit p16, wordt actief onderzocht als mogelijke voorspeller van het verloop van de ziekte. Baarmoederhalsscreening (het uitstrijkje) speelt een belangrijke rol bij het vroegtijdig opsporen van afwijkingen die aan vaginale kanker vooraf kunnen gaan.