Wat is vegetarisch, veganistisch en flexitarisch eten?

Binnen de wereld van voeding bestaan er verschillende manieren om minder of geen dierlijke producten te eten. De drie bekendste vormen zijn vegetarisch, veganistisch en flexitarisch eten. Ze verschillen onderling in hoe strikt dierlijke producten worden vermeden, maar delen het uitgangspunt dat plantaardige voeding een grotere rol speelt op het bord.

Wat houden deze voedingspatronen in?

Een vegetariër eet geen vlees en vis, maar gebruikt doorgaans wel zuivel, eieren en honing. Een veganist gaat een stap verder en vermijdt alle producten van dierlijke oorsprong, dus ook melk, kaas, eieren en honing. Veel veganisten passen dit principe ook toe buiten de keuken, bijvoorbeeld door geen leer, wol of zijde te dragen. Een flexitariër eet op sommige dagen bewust geen vlees, maar schrapt het niet volledig uit het voedingspatroon. Het is daarmee de minst strikte variant.

Voedingsstoffen en aandachtspunten

Wie minder of geen dierlijke producten eet, moet letten op een aantal voedingsstoffen die van nature vooral in vlees, vis, zuivel of eieren zitten. Denk aan eiwit, ijzer, vitamine B1 en vooral vitamine B12. Die laatste komt uitsluitend voor in dierlijke producten, waardoor veganisten deze via verrijkte voedingsmiddelen of supplementen moeten binnenkrijgen. Vegetariërs krijgen B12 doorgaans nog wel binnen via zuivel en eieren. Bij kinderen die vegetarisch opgroeien is extra aandacht voor groei en voedingsstatus van belang: onderzoek laat zien dat vegetarische kinderen vergelijkbare groeipatronen kunnen hebben als niet-vegetarische kinderen, maar dat er een iets grotere kans bestaat op een lager gewicht.

Gezondheidseffecten

Uit grootschalig onderzoek blijkt dat vegetarische en veganistische voedingspatronen samenhangen met een lager lichaamsgewicht, een lager BMI, lagere cholesterolwaarden en lagere bloedglucosewaarden. Ook is er een verband gevonden met een verminderd risico op ischemische hartziekte. Voor hart- en vaatziekten in het algemeen en beroertes zijn de resultaten minder eenduidig. Sommige studies wijzen op een mogelijk licht verhoogd risico op beroertes bij vegetariërs, al is daar nog geen wetenschappelijke consensus over.

Interessant is dat de relatie tussen plantaardig eten en mentale gezondheid genuanceerder ligt dan je misschien zou verwachten. Er zijn aanwijzingen dat vegetariërs een iets hoger risico op depressieve klachten kunnen hebben, al is onduidelijk of het voedingspatroon daar de oorzaak van is of dat er andere factoren meespelen. Ook op het gebied van nierfunctie is er groeiend onderzoek: een plantaardig voedingspatroon lijkt gunstig te kunnen zijn bij chronische nierziekte.

Hoe vaak komt het voor?

Steeds meer mensen in Nederland en wereldwijd kiezen bewust voor minder vlees. Flexitarisch eten is daarbij veruit de populairste vorm, veel mensen herkennen zich in het idee om af en toe een dag zonder vlees te eten, zonder het helemaal los te laten. Volledig veganisme is minder wijdverbreid, maar groeit gestaag, mede door toenemende aandacht voor dierenwelzijn, milieu en persoonlijke gezondheid.