Wat is Vibrio parahaemolyticus?

In warm zeewater en brakwater leeft een staafvormige bacterie die wereldwijd geldt als een van de belangrijkste verwekkers van voedselinfecties door zeevruchten: Vibrio parahaemolyticus. De bacterie behoort tot de Vibrio-familie, dezelfde groep waartoe ook de cholerabacterie behoort, maar veroorzaakt een heel ander ziektebeeld.

Kenmerken van de bacterie

V. parahaemolyticus is een gramnegatieve bacterie met een gebogen, staafachtige vorm. Ze beweegt zich voort met behulp van een zweepstaartje (flagel) en kan zowel in zuurstofrijke als zuurstofarme omstandigheden groeien. De bacterie vormt geen sporen, wat betekent dat ze minder goed bestand is tegen hitte en droogte dan sporevormende bacteriën. Ze gedijt het best in warm, zout water, bij stijgende zeewatertemperaturen neemt het aantal bacteriën in het milieu toe.

Hoe raak je besmet?

Besmetting vindt vrijwel altijd plaats via het eten van rauwe of onvoldoende verhitte zeevruchten, met name oesters, garnalen, krab en vis. De bacterie kan van nature aanwezig zijn op schelpdieren die zeewater filteren, zoals oesters en zich daar bij warme temperaturen snel vermenigvuldigen. Vooral geïmporteerde vis en schaal- en schelpdieren vormen een risicobron. In landen waar veel rauwe zeevruchten worden gegeten (denk aan delen van Zuidoost-Azië en Japan) komt de infectie vaker voor. Uit onderzoek in Zuidoost-Azië blijkt dat V. parahaemolyticus een van de meest geïsoleerde niet-cholera Vibrio-soorten is bij patiënten met diarree.

Klachten en ziektebeeld

Na het eten van besmet voedsel ontstaan meestal binnen 12 tot 24 uur maag-darmklachten. De meest voorkomende verschijnselen zijn waterige diarree, buikkrampen, misselijkheid en soms braken en koorts. Bij de meeste mensen is het beloop mild en gaan de klachten binnen enkele dagen vanzelf over. In zeldzame gevallen kan de bacterie ook wondinfecties veroorzaken (bijvoorbeeld wanneer een open wond in contact komt met besmet zeewater) of, bij mensen met een verzwakt immuunsysteem, een ernstigere bloedbaaninfectie (sepsis).

Virulentiefactoren

Niet alle stammen van V. parahaemolyticus maken mensen ziek. De ziekteverwekkende stammen beschikken over specifieke aanvalsmechanismen, waaronder het zogenaamde type III-secretiesysteem (T3SS2). Dit is een soort moleculaire injectienaald waarmee de bacterie eiwitten rechtstreeks in darmcellen kan spuiten, wat leidt tot de kenmerkende darmontsteking. De activiteit van dit systeem wordt beïnvloed door omgevingsfactoren zoals temperatuur en zoutgehalte, omstandigheden die de bacterie in de darm van de mens aantreft.

Voorkomen en relevantie

V. parahaemolyticus is wereldwijd de belangrijkste Vibrio-soort die voedselgerelateerde ziekte veroorzaakt. Met het stijgen van zeewatertemperaturen door klimaatverandering en de groeiende populariteit van rauwe visgerechten, neemt de relevantie van deze bacterie toe. In de Verenigde Staten is ze de voornaamste oorzaak van zeevruchten-gerelateerde voedselinfecties.