Wat is vitamine B12?

Je lichaam kan niet zonder vitamine B12, maar het kan deze stof niet zelf aanmaken. Je bent dus volledig afhankelijk van wat je via voeding binnenkrijgt. Vitamine B12, in de biochemie bekend als cobalamine, is een wateroplosbare vitamine die een centrale rol speelt bij drie belangrijke processen: de vorming van rode bloedcellen in het beenmerg, het in stand houden van een gezond zenuwstelsel en de aanmaak en stabiliteit van DNA.

Waar zit het in?

Vitamine B12 komt van nature uitsluitend voor in dierlijke producten. Denk aan vlees, vis, eieren, melk en zuivel. Plantaardige voeding bevat geen vitamine B12, tenzij het er kunstmatig aan is toegevoegd. Dat maakt deze vitamine bijzonder relevant voor mensen die veganistisch eten. Onderzoek laat zien dat veganisten die geen supplement gebruiken een duidelijk verhoogd risico lopen op een functioneel tekort aan B12, met meetbaar afwijkende waarden van meerdere bloedmarkers die de B12-status weerspiegelen.

Wat doet het in je lichaam?

Rode bloedcellen hebben vitamine B12 nodig om normaal te rijpen. Bij een tekort maakt het beenmerg abnormaal grote, slecht functionerende rode bloedcellen aan, een toestand die bekendstaat als megaloblastaire anemie. Daarnaast is B12 onmisbaar voor de beschermende laag (myelineschede) rond je zenuwen. Zonder voldoende B12 kan die beschermlaag beschadigd raken, wat zich uit in zenuwklachten.

Hoe wordt het opgenomen?

De opname van vitamine B12 verloopt in verschillende stappen. Maagzuur en enzymen maken B12 vrij uit voedsel. Eerst bindt het aan het eiwit haptocorrine. In de dunne darm komt het daarvan los en bindt het aan intrinsieke factor, een eiwit dat door de maagwand wordt gemaakt. Dit complex wordt opgenomen in het laatste deel van de dunne darm (het ileum). Aandoeningen of medicijnen die deze stappen verstoren, kunnen de opname belemmeren.

Wanneer ontstaat een tekort?

Een tekort aan vitamine B12 ontwikkelt zich meestal geleidelijk, omdat het lichaam een voorraad aanlegt in de lever die maanden tot jaren kan meegaan. De meest voorkomende oorzaken zijn:

• Aandoeningen van de maag of darmen die de opname verstoren, waaronder pernicieuze anemie, een auto-immuunziekte waarbij het lichaam antistoffen maakt tegen de intrinsieke factor
• Langdurig gebruik van maagzuurremmers (protonpompremmers), die de vrijmaking van B12 uit voedsel bemoeilijken
• Langdurig gebruik van metformine bij diabetes type 2, dat de opname van B12 kan verminderen
• Een strikt plantaardig voedingspatroon zonder aanvulling via supplementen of verrijkte producten

Wat merk je bij een tekort?

De klachten bij een B12-tekort zijn breed en soms lastig te herkennen. Vermoeidheid en een algemeen gebrek aan energie zijn vaak de eerste signalen. Daarnaast kunnen er tintelingen of een doof gevoel in handen en voeten ontstaan, spierzwakte, een pijnlijke rode tong en zweertjes in de mond. Bij een langdurig of ernstig tekort kunnen ook psychische klachten optreden, variërend van somberheid en angst tot geheugenproblemen en verwardheid. Opvallend is dat neurologische schade soms al aanwezig kan zijn voordat bloedarmoede zichtbaar wordt, vooral wanneer een hoge foliumzuurinname het bloedbeeld maskeert terwijl het onderliggende B12-tekort onopgemerkt blijft.

Een B12-tekort komt vaker voor bij ouderen (door verminderde maagzuurproductie), bij mensen met maag-darmaandoeningen, bij langdurig metforminegebruik en bij mensen die geen dierlijke producten eten.