Wat is vitamine B6?

Onder de noemer vitamine B6 valt een groepje van zes chemisch verwante stoffen (zogenaamde vitameren) die het lichaam onderling in elkaar kan omzetten. De bekendste daarvan is pyridoxine, een naam die je vaak op supplementen en voedseletiketten tegenkomt. Daarnaast bestaan er pyridoxal en pyridoxamine, elk met hun eigen gefosforyleerde variant. De biologisch actieve vorm is pyridoxaalfosfaat (PLP): dit is de stof die daadwerkelijk het werk doet in je cellen.

Wat doet vitamine B6 in je lichaam?

Pyridoxaalfosfaat werkt als co-enzym, een soort hulpstuk dat enzymen nodig hebben om hun werk te kunnen doen. Het is betrokken bij meer dan 140 enzymatische reacties. Het leeuwendeel daarvan draait om de stofwisseling van aminozuren, de bouwstenen van eiwitten. Hoe meer eiwit je eet, hoe meer vitamine B6 je lichaam nodig heeft om die eiwitten af te breken en weer op te bouwen. Daarnaast speelt het een rol bij de regulatie van bloedsuiker, het vetmetabolisme en de aanmaak van hemoglobine, het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof door je lichaam transporteert. Ook is vitamine B6 betrokken bij de productie van antistoffen, die je afweersysteem inzet tegen infecties en bij de werking van bepaalde hormonen.

Waar zit het in?

Vitamine B6 komt van nature voor in veel voedingsmiddelen. Goede bronnen zijn onder meer vis (zoals tonijn en zalm), gevogelte, banaan, peulvruchten, noten, rundvlees, varkensvlees en volkorengranen. Omdat het een wateroplosbare vitamine is, slaat je lichaam het niet langdurig op: wat je niet nodig hebt, verlaat het lichaam via de urine. Dat betekent dat je het regelmatig via je voeding moet binnenkrijgen.

Tekort en overschot

Een tekort aan vitamine B6 komt niet heel vaak voor, maar wordt wel gezien bij mensen met ernstige lever- of nierziekten en bij overmatig alcoholgebruik. Klachten bij een tekort kunnen onder meer bestaan uit bloedarmoede en verminderd functioneren van het zenuwstelsel. Aan de andere kant kan langdurig gebruik van hoge doseringen pyridoxine (meestal via supplementen) juist schade aan de zenuwen veroorzaken. Dit uit zich dan als een zogenaamde perifere neuropathie: een overwegend sensorische zenuwbeschadiging waarbij mensen tintelingen, gevoelloosheid of pijn in handen en voeten ervaren. Na het stoppen met de hoge dosering verbeteren de klachten doorgaans.

Bijzondere medische context

Er bestaat een zeldzame erfelijke aandoening die bekendstaat als pyridoxine-afhankelijke epilepsie (PDE). Hierbij hebben pasgeborenen hardnekkige epileptische aanvallen die niet goed reageren op gangbare anti-epileptica, maar wél op toediening van pyridoxine. De oorzaak ligt in een genetische mutatie die het enzym antiquitine aantast, waardoor giftige afbraakproducten van het aminozuur lysine zich ophopen in het lichaam. Verder wordt pyridoxine in de verloskunde gebruikt in combinatie met doxylamine bij misselijkheid en braken tijdens de zwangerschap.