Wat is vitamine D?

Vitamine D is een vetoplosbare vitamine die het lichaam nodig heeft om calcium op te nemen en die bijdraagt aan sterke botten, goed werkende spieren en een gezond immuunsysteem.

De meeste vitamines krijg je volledig via voeding binnen, maar vitamine D neemt een bijzondere positie in. Je lichaam maakt het namelijk grotendeels zelf aan, in de huid, zodra die wordt blootgesteld aan zonlicht. Dat levert vitamine D de bijnaam ‘zonnevitamine’ op. Daarnaast komt het in kleinere hoeveelheden voor in voeding (met name in vette vis) en wordt het in Nederland toegevoegd aan margarine, halvarine en bak- en braadproducten.

Strikt genomen gedraagt vitamine D zich meer als een hormoon dan als een klassieke vitamine. Na aanmaak in de huid of opname uit voeding ondergaat het twee omzettingen: eerst in de lever, daarna in de nieren. Pas na die tweede stap ontstaat de actieve vorm, calcitriol, die in het lichaam zijn werk doet. Die actieve vorm zorgt ervoor dat calcium uit de darmen wordt opgenomen in het bloed. Zonder voldoende vitamine D kan het lichaam calcium dus niet goed benutten, ook al zit er genoeg calcium in de voeding.

Rol in het lichaam

De bekendste functie van vitamine D is het ondersteunen van de botopbouw. Calcium en fosfaat zijn de bouwstenen van botweefsel en vitamine D regelt de opname van beide mineralen. Bij een langdurig tekort worden botten geleidelijk zwakker. Bij kinderen kan dat leiden tot rachitis (Engelse ziekte), een aandoening waarbij botten zacht en misvormd raken. Bij volwassenen spreekt men van osteomalacie (botverweking) en op langere termijn vergroot een tekort het risico op osteoporose, vooral bij vrouwen na de overgang.

Naast botten speelt vitamine D een rol bij de werking van spieren. Een tekort kan bijdragen aan spierzwakte, wat vooral bij ouderen het valrisico verhoogt. Ook het immuunsysteem maakt gebruik van vitamine D: het beïnvloedt zowel de aangeboren als de verworven afweer. Lage bloedwaarden van vitamine D worden in onderzoek in verband gebracht met een verhoogde vatbaarheid voor infecties en een grotere kans op auto-immuunziekten, al is de precieze oorzaak-gevolgrelatie nog onderwerp van wetenschappelijk debat.

Wie loopt risico op een tekort?

Omdat zonlicht de belangrijkste bron is, hebben mensen die weinig buiten komen een groter risico op een tekort. Hetzelfde geldt voor mensen met een donkere huidskleur, omdat het pigment melanine de aanmaak van vitamine D in de huid vertraagt. Ouderen maken van nature minder vitamine D aan in de huid en ook zwangere vrouwen hebben een verhoogde behoefte. In landen op hogere breedtegraden, zoals Nederland en België, is de zonkracht in de wintermaanden te zwak om voldoende vitamine D aan te maken.

Vitamine D is vetoplosbaar, wat betekent dat het lichaam het kan opslaan in vetweefsel en de lever. Daardoor hoeft de voorraad niet dagelijks aangevuld te worden, maar kan een langdurig gebrek aan zon en voedingsbronnen uiteindelijk wel tot een tekort leiden. De hoeveelheid vitamine D in het bloed wordt gemeten als 25-hydroxyvitamine D (25(OH)D), de standaardmaat die artsen gebruiken om de vitamine-D-status te beoordelen.

Bronnen:

Categorie: Vitamines
Tags: botgezondheid calcium supplementen tekort vitamine d zonnevitamine

Laatst geüpdatet: 14 februari 2026

Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.