Wat is vitamine D3?

Wanneer je huid wordt blootgesteld aan ultraviolet licht, zet je lichaam een cholesterolachtige stof, 7-dehydrocholesterol, om in vitamine D3, ook wel cholecalciferol genoemd. Het is de vorm van vitamine D die van nature in het menselijk lichaam ontstaat en die je ook terugvindt in dierlijke voedingsbronnen zoals vette vis (denk aan zalm, makreel en tonijn), eigeel en leverproducten. Daarnaast wordt vitamine D3 industrieel geproduceerd, onder meer uit wolvet (lanoline) en uit korstmossen, waardoor er ook plantaardige varianten bestaan die geschikt zijn voor mensen die veganistisch eten.

Op zichzelf is vitamine D3 nog niet biologisch actief. Na opname in het bloed wordt het eerst in de lever omgezet naar 25-hydroxyvitamine D (calcidiol), de stof die artsen meten om je vitamine D-status te bepalen. Vervolgens vindt er in de nieren een tweede omzetting plaats naar 1,25-dihydroxyvitamine D (calcitriol), de werkzame hormoonvorm. Dit calcitriol regelt de opname van calcium en fosfaat uit je voeding en speelt daarmee een directe rol bij de opbouw en het onderhoud van stevige botten en tanden. Daarnaast beïnvloedt het de werking van spieren en het immuunsysteem.

Naast vitamine D3 bestaat er ook vitamine D2 (ergocalciferol), dat vooral voorkomt in plantaardige bronnen zoals bepaalde paddenstoelen. Beide vormen doorlopen in het lichaam dezelfde omzettingsroute, maar vitamine D3 wordt over het algemeen als effectiever beschouwd in het verhogen van de bloedwaarden van 25-hydroxyvitamine D.

Zonlicht is veruit de belangrijkste bron van vitamine D3. In landen als Nederland, waar de zon in de wintermaanden te laag staat om voldoende UV-B-straling te leveren, kan het lichaam gedurende een groot deel van het jaar weinig tot geen vitamine D3 in de huid aanmaken. Mensen met een donkere huidskleur hebben meer zonblootstelling nodig om dezelfde hoeveelheid aan te maken, omdat het pigment melanine een deel van het UV-licht absorbeert. Ook ouderen produceren minder vitamine D3 in de huid. In Nederland wordt vitamine D daarom toegevoegd aan margarine, halvarine en bak- en braadproducten.

Het enzym CYP24A1 speelt een belangrijke rol in de afbraak van zowel calcidiol als calcitriol. Genetische variaties in het gen dat voor dit enzym codeert, worden in wetenschappelijk onderzoek in verband gebracht met verschillen in vitamine D-huishouding en mogelijk met de gevoeligheid voor bepaalde aandoeningen, waaronder hart- en vaatziekten en sommige vormen van kanker. Dit illustreert dat de vitamine D3-stofwisseling een complex samenspel is van aanmaak, omzetting en afbraak, waarbij individuele verschillen een merkbare rol kunnen spelen.