Wat is waterstofperoxide?

Waterstofperoxide is een anorganische verbinding met de scheikundige formule H₂O₂. In zuivere vorm is het een heel lichtblauwe vloeistof, maar in de verdunde oplossingen die je in het dagelijks leven tegenkomt, is het kleurloos en lijkt het op gewoon water. Het wordt ook wel zuurstofwater genoemd, een naam die je misschien nog kent van de huisapotheek van je grootouders.

Hoe het werkt

De ontsmettende werking van waterstofperoxide berust op oxidatie. Zodra het in contact komt met organisch materiaal (zoals bacteriën of wondvocht) valt het molecuul uiteen in water (H₂O) en vrije zuurstofradicalen. Die zuurstofradicalen zijn zeer reactief en beschadigen de celwanden en het genetisch materiaal van micro-organismen, waardoor deze worden gedood. Het bruisende effect dat je ziet wanneer je waterstofperoxide op een wondje aanbrengt, is precies dat vrijkomen van zuurstofgas.

Waar je het tegenkomt

In huishoudelijke producten zit waterstofperoxide meestal in een concentratie van ongeveer 3%, wat betekent dat de rest gewoon water is. In die lage concentratie wordt het gebruikt voor het reinigen van kleine wondjes en als mondspoeling. Daarnaast vind je het terug in haarbleekproducten (vaak in hogere concentraties van 6% of meer) en in sommige contactlensvloeistoffen. In de industrie worden nog veel sterkere oplossingen ingezet, soms boven de 10%, voor toepassingen als bleekmiddel of zelfs als raketbrandstof.

Risico’s bij verkeerd gebruik

Hoewel verdund waterstofperoxide in kleine hoeveelheden relatief veilig is voor uitwendig gebruik, kan het bij inslikken, inademen of contact met de ogen wel degelijk schadelijk zijn. Hoe hoger de concentratie, hoe groter het risico. Geconcentreerde oplossingen kunnen brandwonden veroorzaken op huid en slijmvliezen. Bij inname van grotere hoeveelheden kan het leiden tot irritatie van het maag-darmkanaal en in ernstige gevallen tot gasvorming in het bloed, wat een medisch noodgeval is.

Bijzonderheden

Waterstofperoxide werd in 1818 ontdekt door de Franse scheikundige Louis Jacques Thénard. Het molecuul is asymmetrisch en sterk polair, waardoor het makkelijk waterstofbruggen vormt. Daardoor is het iets stroperiger dan gewoon water. In de natuur komt waterstofperoxide in kleine hoeveelheden voor, het wordt onder andere geproduceerd door bepaalde cellen in het menselijk lichaam als onderdeel van de afweerreactie tegen indringers. Recent wetenschappelijk onderzoek laat zien dat waterstofperoxide ook effectief kan zijn tegen virale deeltjes, waaronder pseudovirale partikels die het spike-eiwit van SARS-CoV-2 dragen en tegen ziekteverwekkende bacteriën zoals bepaalde stammen van Escherichia coli.