Wat zijn wormen?

Wanneer we het in de geneeskunde over wormen hebben, bedoelen we parasitaire wormen, ook wel helminten genoemd, die in of op het menselijk lichaam leven. De meest voorkomende variant in Nederland en andere westerse landen is de aarsmade (ook wel draadworm of pinworm genoemd). Daarnaast bestaan er wereldwijd tal van andere soorten, zoals spoelwormen, lintwormen, mijnwormen en de schistosoma-wormen die schistosomiasis veroorzaken. Elke soort heeft een eigen levenscyclus en kan verschillende delen van het lichaam aantasten, al zijn de darmen veruit de meest voorkomende verblijfplaats.

Hoe raak je besmet?

Bij aarsmaden verloopt de besmetting via de zogenaamde fecaal-orale route. De vrouwelijke worm legt ’s nachts eitjes rond de anus, wat intense jeuk veroorzaakt. Door krabben komen de microscopisch kleine eitjes onder de vingernagels terecht. Van daaruit belanden ze op beddengoed, speelgoed, voedsel of deurklinken, waarna iemand anders (of dezelfde persoon) ze ongemerkt inslikt. In de dunne darm komen de eitjes uit, waarna de larven zich in de dikke darm ontwikkelen tot volwassen wormen. Dit verklaart waarom herbesmetting zo makkelijk optreedt, vooral in gezinnen en op scholen waar kinderen dicht op elkaar zitten.

Wat merk je ervan?

Het meest kenmerkende symptoom van een aarsmadeninfectie is hevige jeuk rond de anus, vooral ’s nachts. Bij meisjes en vrouwen kan de jeuk zich ook uitbreiden naar de vagina. Kinderen slapen er vaak onrustig door, worden prikkelbaar en kunnen overdag moe zijn. Soms zijn de kleine, witte, draadvormige wormpjes (slechts enkele millimeters tot een centimeter lang) met het blote oog zichtbaar in de ontlasting of rond de anus. Minder vaak voorkomende klachten zijn gewichtsverlies, verminderde eetlust en geïrriteerde huid rond de anus door het veelvuldige krabben.

Bij wie komt het voor?

Aarsmaden zijn de meest voorkomende worminfectie in westerse landen. Kinderen op de basisschoolleeftijd worden het vaakst getroffen, simpelweg omdat zij vaker hun handen in de mond steken en in nauw contact staan met leeftijdsgenoten. Maar volwassenen in hetzelfde huishouden raken ook regelmatig besmet. De infectie is op zichzelf niet gevaarlijk, maar wel hardnekkig: zonder goede hygiënemaatregelen blijft de cyclus van herbesmetting in stand.

Wormen en het immuunsysteem

Een opvallend wetenschappelijk inzicht van de laatste decennia is dat helmintinfecties het menselijk immuunsysteem op een bijzondere manier beïnvloeden. Parasitaire wormen lokken een regulerend immuunprofiel uit: het afweersysteem leert om ontstekingsreacties te dempen terwijl het de worm probeert in te kapselen en weefselschade te herstellen. Volgens de zogeheten hygiënehypothese (ook wel de ‘old friends’-hypothese) heeft het verdwijnen van deze parasitaire blootstelling in de moderne westerse wereld bijgedragen aan een toename van auto-immuunziekten en allergische aandoeningen. Onderzoekers bestuderen daarom of gecontroleerde blootstelling aan bepaalde helminten een rol zou kunnen spelen bij aandoeningen als inflammatoire darmziekten, multiple sclerose, diabetes en allergieën. De resultaten zijn tot nu toe wisselend en het onderzoek bevindt zich grotendeels nog in een experimentele fase.