Wat is zeaxanthine?

In donkergroene bladgroenten, maïs, saffraan, eierdooier en bepaalde vruchten zoals abrikozen en sinaasappels zit een opvallende oranjegele kleurstof: zeaxanthine. Het behoort tot de xanthofyllen, een subgroep van de carotenoïden. Hoewel het qua structuur sterk lijkt op luteïne (het verschil zit in de positie van slechts één dubbele binding) heeft zeaxanthine een eigen, specifieke rol in het menselijk lichaam. Anders dan sommige andere carotenoïden, zoals bètacaroteen, kan het lichaam zeaxanthine niet omzetten in vitamine A.

Ophoping in het netvlies

Wat zeaxanthine bijzonder maakt, is dat het samen met luteïne en meso-zeaxanthine selectief wordt opgenomen in de macula, het centrale deel van het netvlies dat verantwoordelijk is voor scherp zien. Deze drie stoffen worden daarom ook wel de maculaire pigmenten genoemd. Ze zijn daar in opvallend hoge concentraties aanwezig en geven de macula een lichtgele kleur die met speciale apparatuur zichtbaar is.

De maculaire pigmenten werken als een soort intern lichtfilter: ze absorberen blauw licht voordat het de gevoelige fotoreceptoren bereikt. Daarnaast hebben ze antioxidatieve eigenschappen, wat betekent dat ze reactieve zuurstofverbindingen kunnen neutraliseren die bij normale stofwisselingsprocessen in het netvlies ontstaan. Beide functies dragen bij aan de bescherming van het netvlies tegen lichtschade en oxidatieve stress.

Verband met oogaandoeningen

Onderzoek laat zien dat hogere concentraties van zeaxanthine en luteïne in het netvlies samenhangen met een lager risico op leeftijdsgebonden maculadegeneratie (AMD), een veelvoorkomende oogaandoening bij ouderen waarbij het centrale gezichtsvermogen geleidelijk achteruitgaat. Ook bij staar (cataract) wijzen cohortstudies op een verband tussen een hogere inname van carotenoïden, waaronder zeaxanthine en een verminderd risico. Daarnaast wordt onderzocht of zeaxanthine een rol kan spelen bij diabetische retinopathie, een oogcomplicatie van diabetes waarbij oxidatieve stress centraal staat in het ziektemechanisme.

Opname via voeding

Het lichaam maakt zelf geen zeaxanthine aan. Je bent volledig afhankelijk van wat je eet. De opname in de darm wordt sterk beïnvloed door de aanwezigheid van vetten in de maaltijd, omdat zeaxanthine als vetoplosbare stof beter wordt opgenomen wanneer er tegelijkertijd wat vet aanwezig is. Bronnen die van nature rijk zijn aan zeaxanthine zijn onder meer maïs, spinazie, boerenkool, broccoli, spruiten, eierdooier en oranje vruchten. In de voedingsindustrie is zeaxanthine als additief toegestaan in de EU onder E-nummer E161h.