Wat is ziekte op reis?

Wie naar een ver land reist, komt in aanraking met ziekteverwekkers, klimaatomstandigheden en voedingspatronen die het lichaam niet gewend is. Ziekte op reis, ook wel reisgerelateerde ziekte of in de medische literatuur travel-related illness genoemd, is de overkoepelende term voor alle gezondheidsproblemen die daarmee samenhangen. Het gaat niet om één specifieke aandoening, maar om een breed spectrum aan klachten die je kunt oplopen tijdens of vlak na een internationale reis.

Welke klachten komen het vaakst voor?

Veruit de meest voorkomende reisgerelateerde klacht is reizigersdiarree. Naar schatting krijgt 30 tot 70 procent van de reizigers naar gebieden met lagere hygiënestandaarden hier last van. De oorzaak ligt meestal bij bacteriën, virussen of parasieten die via besmet voedsel of water het spijsverteringskanaal bereiken.

Op de tweede plaats staan luchtweginfecties. Reizigers worden blootgesteld aan drukke omgevingen zoals vliegtuigen, bussen en markten, waar luchtwegpathogenen makkelijk rondgaan. Uit een grootschalige analyse van studies over meer dan twee decennia blijkt dat luchtwegklachten een aanzienlijk deel uitmaken van de ziektelast bij terugkerende reizigers.

Daarnaast spelen koortsende ziekten een belangrijke rol, vooral bij reizigers die terugkeren uit sub-Sahara-Afrika. Malaria is daarbij de meest gevreesde oorzaak. In een analyse van bijna 17.000 zieke reizigers die terugkeerden uit Afrika bleek dat koortsende aandoeningen vooral voorkwamen bij bezoekers aan landen ten zuiden van de Sahara, terwijl reizigers uit Noord-Afrika vaker maag-darmklachten rapporteerden. Van de elf sterfgevallen in die studie waren er negen het gevolg van malaria, vrijwel allemaal bij mannelijke reizigers.

Wie loopt extra risico?

Niet iedereen heeft dezelfde kans om ziek te worden op reis. Enkele factoren die het risico verhogen:

• Reisbestemming: tropische en subtropische gebieden brengen meer risico’s met zich mee dan gematigde klimaatzones.
• Reisduur: hoe langer de reis, hoe groter de kans op blootstelling. Uit ziekenhuisgegevens blijkt dat de mediane reisduur van opgenomen zieke reizigers rond de vier weken lag.
• Type reiziger: mensen die familie of vrienden bezoeken in hun land van herkomst (zogenaamde VFR-reizigers, van visiting friends and relatives) lopen vaak meer risico, onder andere omdat zij minder vaak reisadviezen opvolgen of vaccinaties halen.
• Leeftijd en gezondheid: jonge kinderen, ouderen en zwangere vrouwen zijn kwetsbaarder. Voor zwangere reizigers geldt bovendien dat sommige vaccin-gerelateerde beslissingen extra zorgvuldig moeten worden afgewogen.

Hoe wordt reisgerelateerde ziekte in kaart gebracht?

Wereldwijd houden surveillancenetwerken bij welke ziekten reizigers oplopen en waar. Traditioneel gebeurt dit via klinieken en ziekenhuizen die zieke reizigers na thuiskomst zien, een zogenaamde top-down benadering. Nieuwere methoden maken gebruik van mobiele apps waarmee reizigers hun klachten in real time kunnen registreren, inclusief locatiegegevens. Zo ontstaat een gedetailleerder beeld van wanneer en waar klachten optreden, in plaats van alleen achteraf bij de arts.

Uit onderzoek in gespecialiseerde reisklinieken (van Japan tot Frankrijk en de Verenigde Staten) komt steeds hetzelfde patroon naar voren: diarree, koorts en luchtwegklachten vormen samen het leeuwendeel van de reisgerelateerde ziektelast. De precieze verdeling verschilt per regio en per type reiziger, maar het brede beeld is opmerkelijk consistent.