Wat is de ziekte van Alzheimer?

De ziekte van Alzheimer is een progressieve hersenziekte waarbij geheugen, denkvermogen en andere mentale functies geleidelijk achteruitgaan. Het is de meest voorkomende vorm van dementie.

Wanneer iemand steeds vaker dingen vergeet die net zijn gebeurd, namen niet meer kan plaatsen of moeite krijgt met alledaagse taken, kan dat wijzen op de ziekte van Alzheimer. Dit is een hersenaandoening waarbij zenuwcellen langzaam beschadigd raken en afsterven, waardoor het brein steeds minder goed functioneert. In de medische wereld wordt de aandoening ook wel Alzheimer-dementie of kortweg AD (van het Engelse Alzheimer’s disease) genoemd. Het is de meest voorkomende oorzaak van dementie, naar schatting 60 tot 70 procent van alle mensen met dementie heeft deze vorm.

Wat er in de hersenen gebeurt

Bij de ziekte van Alzheimer hopen zich twee soorten eiwitten op in het hersenweefsel. Tussen de zenuwcellen vormen zich klonten van het eiwit amyloïde, de zogenaamde amyloïde plaques. Binnen in de zenuwcellen ontstaan kluwen van een ander eiwit, tau genaamd, dit worden neurofibrillaire tangles genoemd. Deze ophopingen verstoren de communicatie tussen hersencellen en zorgen er uiteindelijk voor dat cellen afsterven. Het brein krimpt daardoor geleidelijk, vooral in gebieden die belangrijk zijn voor geheugen en denken. Waarom dit proces bij sommige mensen op gang komt en bij anderen niet, is nog niet volledig opgehelderd.

Risicofactoren

De belangrijkste risicofactor is leeftijd: de kans op Alzheimer neemt sterk toe naarmate iemand ouder wordt, vooral na het 75e levensjaar. Dat wil niet zeggen dat het een normaal onderdeel van veroudering is, het is en blijft een ziekte. Daarnaast speelt erfelijkheid een rol: wie een ouder, broer of zus met Alzheimer heeft, loopt zelf een verhoogd risico. Er zijn ook specifieke genen geïdentificeerd die de kans vergroten. Verder worden leefstijlfactoren die samenhangen met hart- en vaatziekten (zoals hoge bloeddruk, weinig beweging en roken) in verband gebracht met een hoger risico. Onbehandelde depressie wordt eveneens als risicofactor gezien, al kan depressie ook een vroeg symptoom van de ziekte zelf zijn.

Hoe het zich uit

De ziekte ontwikkelt zich langzaam, vaak over een periode van vele jaren. In het begin vallen vooral problemen met het kortetermijngeheugen op: recente gesprekken of gebeurtenissen worden vergeten, terwijl herinneringen van lang geleden nog intact lijken. Naarmate de ziekte vordert, worden de klachten breder. Iemand kan moeite krijgen met plannen maken, de juiste woorden vinden, zich oriënteren in bekende omgevingen of alledaagse handelingen uitvoeren. In latere stadia kunnen ook stemmings- en gedragsveranderingen optreden, zoals onrust, achterdocht of apathie. In een vergevorderd stadium raken mensen gedesoriënteerd en verward en krijgen ze problemen met spreken, lopen en slikken.

De ziekte is progressief (de achteruitgang zet door) en tot op heden onomkeerbaar. Wereldwijd leven meer dan 55 miljoen mensen met een vorm van dementie, waarvan het grootste deel Alzheimer heeft. Alleen al in de Verenigde Staten gaat het om bijna 7 miljoen mensen van 65 jaar en ouder. In Nederland behoort dementie tot de meest voorkomende doodsoorzaken en het aantal mensen met de diagnose groeit door de vergrijzing.

Categorie: Ziektebeelden
Tags: alzheimer dementie geheugen hersenaandoening veroudering

Laatst geüpdatet: 14 februari 2026

Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.