Wat is zwangerschapsdiabetes?

Tijdens de zwangerschap kan het lichaam moeite krijgen om de bloedsuikerspiegel goed te reguleren. Als er dan voor het eerst een te hoog glucosegehalte in het bloed wordt vastgesteld (zonder dat er eerder sprake was van diabetes) noemen we dat zwangerschapsdiabetes, ook wel zwangerschapssuiker of in medisch jargon gestational diabetes mellitus (GDM) genoemd. Het gaat om een tijdelijke vorm van diabetes die specifiek aan de zwangerschap gebonden is.

Hoe het ontstaat

Normaal gesproken zorgt het hormoon insuline ervoor dat suiker uit het bloed in de lichaamscellen terechtkomt. Tijdens de zwangerschap maakt de placenta hormonen aan die de werking van insuline tegenwerken. Dat is tot op zekere hoogte normaal: de moeder houdt zo extra glucose beschikbaar voor de groeiende baby. Maar bij sommige vrouwen kan de alvleesklier onvoldoende extra insuline aanmaken om dit te compenseren. Het gevolg is dat de bloedsuikerspiegel te hoog blijft. In de kern draait het dus om een combinatie van toenemende insulineresistentie (het lichaam reageert minder goed op insuline) en onvoldoende compensatie door de bètacellen van de alvleesklier.

Wie loopt meer risico?

Niet iedere zwangere vrouw krijgt zwangerschapsdiabetes, maar bepaalde factoren vergroten de kans. De belangrijkste risicofactoren zijn overgewicht of obesitas, een hogere leeftijd bij de zwangerschap en diabetes in de familie. Ook vrouwen die bij een eerdere zwangerschap al zwangerschapsdiabetes hadden, lopen een verhoogd risico. In Europa variëren de geschatte prevalentiecijfers sterk, onder meer doordat er verschillende diagnostische criteria worden gehanteerd. Gemiddeld wordt het bij een aanzienlijk deel van de zwangerschappen vastgesteld.

Wat merk je eraan?

Het lastige aan zwangerschapsdiabetes is dat het vaak weinig tot geen merkbare klachten geeft. Veel vrouwen voelen zich niet anders dan normaal. Soms zijn er subtiele signalen zoals meer dorst hebben, vaker moeten plassen of vermoeidheid, maar die verschijnselen komen bij een gewone zwangerschap ook voor. Daarom wordt er in de meeste landen standaard gescreend met een glucosetest, meestal tussen week 24 en 28 van de zwangerschap.

Waarom is het van belang?

Een te hoge bloedsuikerspiegel bij de moeder betekent dat de baby ook meer glucose binnenkrijgt. De baby kan daardoor groter en zwaarder worden dan gebruikelijk (macrosomie), wat complicaties bij de bevalling kan geven. Onderzoek laat zien dat zwangerschapsdiabetes ook samenhangt met een verhoogd risico op hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap, vroeggeboorte en keizersnede. Na de bevalling normaliseert de bloedsuiker bij de meeste vrouwen weer. Wel is het zo dat vrouwen die zwangerschapsdiabetes hebben gehad, op langere termijn een duidelijk verhoogd risico lopen om type 2 diabetes te ontwikkelen, een gegeven dat in grote studies herhaaldelijk is bevestigd.