Wat je als baby binnenkrijgt en zelfs wat je moeder tijdens de zwangerschap at, kan tientallen jaren later nog terug te zien zijn in je hersenen. Dat klinkt bijna ongelooflijk, want tussen die eerste hapjes en een diagnose op hoge leeftijd zit soms wel een heel mensenleven. Toch wijst nieuw onderzoek precies die kant op. Wie in de baarmoeder en in de eerste een tot twee jaar weinig suiker binnenkreeg, blijkt op latere leeftijd minder vaak dementie te krijgen. En gebeurt het toch, dan begint het gemiddeld wat later.
Voor het onderzoek, dat verscheen in een wetenschappelijk vakblad over neurologie, keken de wetenschappers naar bijna 65.000 mensen die rond de Tweede Wereldoorlog in Groot-Brittannië werden geboren. In die tijd ging suiker op de bon. Tijdens en na de oorlog was er nauwelijks van te krijgen en pas in 1953 lag het weer gewoon in de winkels. Zo ontstond iets wat je in een laboratorium bijna niet kunt nabootsen: een natuurlijk experiment. De ene groep groeide de eerste jaren op met weinig suiker, simpelweg omdat het er niet was. Een latere groep kwam juist ter wereld in een tijd van overvloed. De onderzoekers volgden al deze mensen via hun medische gegevens, vanaf gemiddeld hun vijfenvijftigste tot vijftien jaar daarna en keken wie er dementie kreeg.
Een verschil van bijna een kwart
De cijfers spreken voor zich. Mensen die voor hun geboorte en in hun eerste levensjaar weinig suiker binnenkregen, hadden ongeveer een vijfde minder kans om later dementie te ontwikkelen. Bij wie die suikerarme periode doorliep tot ongeveer het tweede jaar, liep dat verschil op tot bijna een kwart. Kreeg iemand ondanks alles toch dementie, dan begon de ziekte gemiddeld 2,6 jaar later dan bij de groep die van jongs af aan volop suiker at. Dat lijkt misschien weinig, maar bij een aandoening die zo ingrijpend is, telt elk jaar zonder klachten.
Wat de hersenscans lieten zien
Bij een kleiner deel van de deelnemers werd ook in de hersenen zelf gekeken, met scans. Daar tekende zich hetzelfde beeld af. De groep die vroeg in het leven weinig suiker had gehad, had meer grijze stof. Dat is het deel van de hersenen waar de zenuwcellen dicht opeen liggen en waar veel van het denkwerk plaatsvindt. Tegelijk hadden ze minder van die kleine witte plekjes die op een scan opduiken en die wijzen op beschadigd hersenweefsel. Kort gezegd zag hun brein er op oudere leeftijd gezonder uit.
Waarom juist die eerste jaren zwaar wegen
Dat het uitgerekend om die vroegste periode gaat, is minder vreemd dan het lijkt. In de baarmoeder en in de eerste levensjaren groeien de hersenen razendsnel. Er worden in hoog tempo verbindingen aangelegd en het lichaam stelt in die fase als het ware zijn basisinstellingen af. Wat er dan gebeurt, werkt lang door. De onderzoekers denken dat te veel suiker in zo’n gevoelige periode iets in gang kan zetten wat pas veel later merkbaar wordt. Hoe dat precies verloopt, weet niemand nog helemaal. Wel past het bij een breder beeld dat we uit ander onderzoek kennen: een deel van je gezondheid op latere leeftijd wordt al heel vroeg bepaald.
Hoe hard is dit bewijs?
Belangrijk om te weten is dat dit soort onderzoek zijn grenzen kent. De wetenschappers keken terug naar gebeurtenissen uit het verleden en volgden mensen niet vanaf hun geboorte stap voor stap. Ze zien dus een verband tussen weinig suiker vroeg in het leven en minder dementie, maar ze kunnen niet met zekerheid zeggen dat het één het ander veroorzaakt. Misschien speelden er nog andere verschillen mee tussen de generaties van voor en na 1953. Toch is de opzet met dat natuurlijke experiment sterk, juist omdat de suikerschaarste losstond van hoe gezond mensen verder leefden. Dat maakt de uitkomst lastig te negeren.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor jonge ouders en mensen met een kinderwens zit hier een heldere gedachte in, ook al is het nog geen kant-en-klaar advies. Het loont om te letten op de hoeveelheid toegevoegde suiker tijdens de zwangerschap en in de eerste levensjaren van een kind. Dat betekent niet dat alles streng moet, of dat een uitzondering meteen schadelijk is. Het gaat om het gewone patroon. Het is verstandig om terughoudend te zijn met het vroeg introduceren van gezoete drankjes, koekjes en toetjes. Kies daarom liever voor water in plaats van frisdrank en laat een kind niet te snel wennen aan een zoete smaak.
Slotwoord
Wat dit onderzoek vooral duidelijk maakt, is hoe vroeg de basis voor je gezondheid wordt gelegd. Nog voordat je je eerste verjaardag viert, ligt er soms al iets vast wat tientallen jaren later kan meespelen. Dat is zeker iets o in gedachten te houden. Veel jongeren vergeten dat de rekening pas later komt, een ziekte als dementie lijkt voor hen nog oneindig ver weg. Toch word zonder het te merken misschien al een kiem gelegd voor iets wat later kan opduiken. Geen reden voor paniek of een streng dieet, wel voor wat meer aandacht voor wat we onszelf en onze kinderen vroeg in het leven meegeven. Kleine keuzes nu kunnen zich later terugbetalen.
