Dementie treft wereldwijd tientallen miljoenen mensen en dat aantal groeit elk jaar. Een medicijn dat de ziekte stopt, bestaat nog niet. Wat we wel steeds beter begrijpen, is dat de manier waarop je eet misschien meer invloed heeft op je hersenen dan we lange tijd dachten. Nieuw onderzoek laat zien dat mensen die veel gezonde, onbewerkte plantaardige voeding eten een duidelijk lager risico op dementie hebben. Maar er zit een addertje onder het gras: wie veel ongezonde plantaardige producten eet, doet zichzelf daarmee geen plezier.
Wetenschappers volgden bijna 18.000 volwassenen uit de VS en het VK gedurende zeven tot ruim twaalf jaar. Ze keken gedetailleerd naar wat die mensen aten en of ze later dementie ontwikkelden. Om het beeld verder te verbreden, combineerden de onderzoekers hun bevindingen met eerder gepubliceerde studies. Zo konden ze uiteindelijk gegevens van meer dan 200.000 mensen meenemen in de analyse. De onderzoekers werkten met drie verschillende maatstaven voor plantaardige voeding: een algemene, een voor gezonde plantaardige producten en een voor ongezonde. Dat onderscheid bleek allesbepalend.
Niet alle plantaardige voeding is gelijk
Wie veel groenten, peulvruchten, noten, volkorenproducten en thee of koffie at, had een aanzienlijk lager risico op dementie. In de grote gecombineerde analyse lag dat risico bij de gezondste eters zo’n 21% lager dan bij mensen die nauwelijks van zulke producten namen. Dat klinkt misschien als een bescheiden getal, maar als je bedenkt dat dementie tot nu toe nauwelijks te behandelen is, is een risicoverlaging van één op vijf zeker de moeite waard.
Tegelijkertijd zagen de wetenschappers iets wat minder voor de hand ligt: mensen die veel plantaardige producten aten die als ongezond worden beschouwd, hadden juist een hogere kans op dementie. Hun risico lag tot 24% hoger dan bij de groep die het minst van zulke producten nam.
Wat valt er onder ‘ongezonde’ plantaardige voeding?
Veel mensen denken bij plantaardig eten automatisch aan gezond. Maar frisdrank is ook plantaardig. Net als witte pasta, gebak, snoep, chips en kant-en-klare vleesvervangers vol toegevoegde suikers en zout. De onderzoekers maakten een helder onderscheid tussen producten die bijdragen aan een gezond voedingspatroon en producten die dat niet doen, ook al zijn ze technisch gezien van plantaardige oorsprong. Het gaat dus niet om de plantaardige herkomst, maar om de kwaliteit en de mate van bewerking.
Wat doen groenten en noten met je hersenen?
De precieze werking achter deze bevindingen is nog niet volledig opgehelderd. Wat de wetenschappers wel weten, is dat onbewerkte plantaardige voeding vol zit met stoffen die ontstekingen in het lichaam kunnen remmen en cellen beschermen tegen oxidatieve schade. Beide processen spelen een rol bij de ontwikkeling van dementie. Daarnaast wijzen de onderzoekers op de verbinding tussen je darmen en je hersenen. Plantaardige voeding beïnvloedt de samenstelling van je darmbacteriën en die bacteriën staan in contact met je zenuwstelsel. Het is een relatief nieuw onderzoeksgebied, maar de aanwijzingen stapelen zich op.
Thee en koffie kwamen er in dit onderzoek apart positief uit. Dat sluit aan bij eerder werk waaruit bleek dat mensen die regelmatig thee of koffie dronken een lager risico hadden op cognitieve achteruitgang. Ook groenten, noten en peulvruchten bleken individueel bij te dragen aan dat lagere risico.
Wat betekent dit in de praktijk?
Je hoeft je voedingspatroon niet van de ene op de andere dag volledig om te gooien. Kleine, concrete stappen kunnen al een verschil maken. Voeg wat extra groenten toe aan je warme maaltijd, neem een handje ongezouten noten als tussendoortje of drink vaker een kop groene of zwarte thee in plaats van frisdrank. Kijk ook eens kritisch naar de plantaardige producten die je regelmatig eet: bevatten ze veel toegevoegd suiker, zout of andere toevoegingen? Dan vallen ze eerder in de ongezonde categorie, ook al klinken ze op het eerste gezicht gezond. Een zak chips is immers ook plantaardig.
Het is ook goed om te weten dat dit soort onderzoek geen oorzaak en gevolg aantoont. De wetenschappers zagen een duidelijk verband, maar kunnen niet met zekerheid zeggen dat het eten zelf de oorzaak is van een lager risico. Mensen met een gezond voedingspatroon bewegen ook vaker, roken minder en slapen beter. Toch is de consistentie over zoveel deelnemers en zoveel jaar opvallend.
Slotwoord
Dementie is een van de meest ingrijpende ziekten van onze tijd en we staan nog maar aan het begin van het begrijpen ervan. Dit onderzoek voegt een belangrijk stukje toe aan dat grotere geheel. Gezonde, onbewerkte plantaardige voeding lijkt je hersenen te helpen beschermen, terwijl veel ongezonde plantaardige producten het tegenovergestelde effect kunnen hebben (bron: ScienceDirect).
