Ontbijtkoek is voor veel mensen een vertrouwd tussendoortje. Het staat in bakkerijen door het hele land en op het etiket prijkt vaak het woord ‘ambachtelijk’. Maar dat label zegt weinig over wat er daadwerkelijk in zit. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) deed dit jaar opnieuw onderzoek naar ontbijtkoek van de bakker. De uitkomst is zorgwekkend: bij meer dan een derde van de onderzochte producten bleek het gehalte aan acrylamide ver boven de Europese streefwaarde te liggen. Een goede reden om nog eens kritisch te kijken naar wat je koopt.
De NVWA nam in 2025 monsters van 85 verschillende ontbijtkoeken, ook wel peperkoek genoemd, bij 66 bakkerijen. Al die producten werden getest op acrylamide. Bij 34 procent kwam het gehalte boven de Europese referentiewaarde van 800 microgram per kilogram uit. Dat zijn 29 producten van 24 verschillende bakkerijen. Eerdere onderzoeken lieten al zien dat ontbijtkoek opvallend vaak te hoge waarden bevat. Dit jaar bevestigt dat beeld opnieuw.
Wat is acrylamide precies?
Acrylamide is een chemische stof die ontstaat wanneer zetmeelrijke producten op hoge temperatuur worden gebakken, gefrituurd of geroosterd. Denk aan brood, koekjes, chips en dus ook ontbijtkoek. Het vormt zich als een soort bijproduct van het bakproces, vooral bij temperaturen boven de 120 graden. De stof wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op kanker. Helemaal vermijden is lastig, maar hoe minder je ervan binnenkrijgt, hoe beter. Juist daarom bestaan er Europese streefwaarden: die geven aan hoeveel acrylamide er maximaal in een product zou mogen zitten.
Ambachtelijk is geen keurmerk
Wat opvalt in het onderzoek, is dat alle geteste producten volgens het etiket of volgens de bakker zelf ambachtelijk bereid waren. Dat klinkt geruststellend, maar het zegt niks over hoe veilig het product is. Ambachtelijk betekent simpelweg dat iets met de hand of op traditionele wijze is gemaakt. Het zegt niets over de baktemperatuur, de receptuur of het gehalte aan schadelijke stoffen. Een product kan er eerlijk en puur uitzien en tegelijkertijd te veel acrylamide bevatten.
Wat doet de NVWA?
De referentiewaarden voor acrylamide zijn geen harde wettelijke limieten. Bakkers zijn wel verplicht om maatregelen te nemen die het acrylamidegehalte zo laag mogelijk houden. De NVWA heeft de 24 bakkerijen waar te hoge waarden werden gemeten geïnformeerd over de testresultaten. Ze zijn gevraagd om hun werkwijze aan te passen. Daarnaast worden brancheverenigingen ingeschakeld om hun leden bewust te maken van het probleem. Het doel is dat meer bakkers gaan nadenken over hoe ze het bakproces kunnen verbeteren, bijvoorbeeld door lagere temperaturen of aangepaste recepten te gebruiken.
Wat kun je hiermee in de praktijk?
Als consument heb je hier weinig grip op. Je kunt aan de buitenkant van een ontbijtkoek niet zien hoeveel acrylamide erin zit. Wat je wel kunt doen, is bewuster kiezen. Ontbijtkoek is sowieso geen ideale keuze als je let op je gezondheid. Het bevat veel suiker en witmeel en voegt weinig voedingswaarde toe. Dit onderzoek geeft daar nog een extra reden bij. Heb je trek in iets hartigs? Pak dan liever een volkoren cracker of een sneetje roggebrood met wat beleg. Wil je toch iets zoets, dan is een biologisch haverkoekje een stuk betere optie.
Slotwoord
Het NVWA-onderzoek maakt duidelijk dat ontbijtkoek van de bakker lang niet altijd zo onschuldig is als het lijkt. Meer dan een op de drie geteste producten bevatte te veel acrylamide, een stof die je liever zo min mogelijk binnenkrijgt. Het woord ‘ambachtelijk’ biedt daarbij geen enkele garantie. Zolang er geen strengere regels komen, is het verstandig om zelf kritisch te blijven. Lees etiketten, stel vragen aan je bakker en overweeg of er niet een gezonder alternatief in je keukenkastje kan staan (bron: NVWA.nl).
