Mediteren wordt al lang geprezen om de rust die het kan brengen, maar voor veel mensen blijft het iets ongrijpbaars. Veel mensen horen dat het goed is voor het hoofd, de stemming en de concentratie, maar weten niet hoeveel tijd er eigenlijk nodig is voordat zo’n effect merkbaar wordt. Een nieuw onderzoek geeft daar nu een verrassend antwoord op: er is helemaal niet veel voor nodig om je hersenen in een andere stand te zetten.
Wetenschappers van het National Institute of Mental Health and Neurosciences in het Indiase Bengaluru wilden weten hoe snel meditatie zichtbaar wordt in de hersenactiviteit. Ze brachten dat in kaart bij drie groepen vrijwilligers: mensen die nog nooit hadden gemediteerd, beginners die de techniek kort hadden geoefend en ervaren beoefenaars. Iedereen droeg een EEG-muts, een soort badmuts met 128 kleine elektroden die via de hoofdhuid de elektrische signalen in het brein opvangen. Tijdens de meting deden de deelnemers een eenvoudige ademhalingsoefening waarbij ze hun aandacht bij hun ademhaling hielden. De resultaten van de studie verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Mindfulness.
Snelle reactie in het brein
Wat de onderzoekers zagen, ging sneller dan verwacht. Al na twee tot drie minuten begonnen de hersengolven van de deelnemers te verschuiven. De zogeheten alfa- en thetagolven, die in verband gebracht worden met kalmte en concentratie, namen toe. Ook de beta-1-golven, die horen bij alerte aandacht, werden actiever. Tegelijkertijd zag je deltagolven afnemen en die hebben juist te maken met sufheid en slaperigheid. Met andere woorden: het brein schoof van afgeleid en versuft naar ontspannen maar wakker. De sterkste verandering trad op rond de zeven tot tien minuten meditatie. Daarna leek er een soort plateau te ontstaan.
Ervaring maakt het sterker, niet sneller
Een van de leukste uitkomsten zit in het verschil tussen beginners en gevorderden. Je zou denken dat iemand die al jaren mediteert die piek veel eerder bereikt, maar dat blijkt niet het geval. De ervaren beoefenaars kwamen ongeveer op hetzelfde moment in die diepere staat als de mensen die net waren begonnen. Het verschil zat in de kracht van het signaal: bij de gevorderden waren de hersengolven flink sterker. Wat ook opviel, was dat hun brein binnen dertig seconden al een eigen patroon liet zien. Dat suggereert dat geoefende mediteerders vanaf de eerste ademteug op een andere manier in de oefening stappen dan iemand die het voor het eerst probeert.
Waarom dit anders is dan eerder onderzoek
Eerdere studies hadden al laten zien waar in het brein meditatie effect heeft, vooral in de voorste en bovenste delen en welke golven daarbij betrokken zijn. Wat ontbrak, was een goed beeld van het tempo. Hoe snel begint dat allemaal? Daar geeft dit onderzoek nu een concreet antwoord op. Door de hersenactiviteit in real time te volgen kon het team minuut voor minuut zien hoe het patroon veranderde, in plaats van alleen een voor- en namoment te vergelijken.
Praktische lessen
Voor iedereen die denkt geen tijd te hebben om te mediteren, is dit eigenlijk geruststellend nieuws. Je hoeft geen halfuur in stilte op een kussen te zitten om iets te merken. Een paar minuten rustig zitten en je aandacht bij je ademhaling houden lijkt al genoeg om je brein een andere richting op te sturen. Zeker tussen drukke werkdagen door of vlak voor je gaat slapen, kan zo’n korte oefening prima werken. De wetenschappers wijzen er ook op dat zulke korte sessies zich goed lenen voor apps en online programma’s, waardoor de drempel om te beginnen nog lager wordt. En heb je al wat ervaring? Dan haal je waarschijnlijk meer uit dezelfde minuten dan iemand die net begint, dus blijven oefenen loont.
Slotwoord
Meditatie hoeft geen tijdrovende bezigheid te zijn voor wie er iets aan wil hebben. Dit onderzoek laat zien dat je brein binnen een paar minuten al anders gaat werken, met de meeste verandering rond zeven minuten. Of je nu drukbezet bent of nieuwsgierig naar wat een korte adempauze met je doet, het lijkt de moeite waard om het gewoon eens te proberen. Begin klein, blijf erbij en merk zelf wat het met je hoofd doet.
