Wie regelmatig op de kleinkinderen past, doet daar niet alleen de kleintjes een plezier mee. Het blijkt ook goed te zijn voor je eigen hersenen. Grootouders die oppassen, scoren beter op geheugentests en zijn taalvaardiger dan grootouders die dat niet doen. Dat komt naar voren uit onderzoek van Tilburg University. Vooral bij oma’s is het effect opvallend: hun denkvermogen gaat minder snel achteruit naarmate de jaren vorderen. Bij opa’s zien de onderzoekers dat voordeel niet terug.
De wetenschappers analyseerden gegevens van ruim 1.700 Britse grootouders uit een groot, langlopend onderzoek. Ze volgden deze groep over meerdere jaren en vergeleken grootouders die wel oppassen met een vergelijkbare groep die dat niet doet. Om de vergelijking eerlijk te houden, werden beide groepen gematcht op achtergrondkenmerken zoals leeftijd, gezondheid en opleidingsniveau. Het resultaat was duidelijk: de oppasgroep scoorde beter op zowel geheugentests als woordvloeiendheid.
Oma’s profiteren het meest
Zowel opa’s als oma’s lieten betere scores zien, maar er is een opvallend verschil. Alleen bij oma’s ging het denkvermogen ook daadwerkelijk minder snel achteruit over de jaren. Bij opa’s verliep die achteruitgang net zo snel als bij grootouders die niet oppassen. De onderzoekers hebben daar nog geen sluitende verklaring voor. Een mogelijkheid is dat opa’s een iets meer teruggetrokken rol hebben tijdens het oppassen, waardoor het minder uitdagend is voor het brein. Maar dat is voorlopig nog een open vraag.
Het aantal uren minder van belang
Wat misschien nog verrassender is: het maakt minder uit hoe vaak je oppast. Of je nu af en toe bijspringt of meerdere dagen per week voor de kleinkinderen zorgt, het lijkt weinig verschil te maken voor je cognitieve gezondheid. Dat hadden de wetenschappers zelf ook niet verwacht. De voordelen zitten blijkbaar niet zozeer in de hoeveelheid tijd, maar in de bredere ervaring van betrokken zijn.
Wat wel uitmaakt, is hoe je die tijd doorbrengt. Grootouders die regelmatig speelden met hun kleinkinderen of hielpen met huiswerk, scoorden beter. Variatie bleek ook belangrijk. Hoe meer verschillende activiteiten grootouders ondernamen (van samen knutselen tot een wandeling maken) hoe beter hun scores op geheugen- en taaltests.
Waarom is oppassen goed voor je hersenen?
Het zorgen voor kleinkinderen biedt op latere leeftijd een extra sociale rol die veel betekenis heeft. Die rol brengt positieve emoties met zich mee, zorgt vaak voor meer lichaamsbeweging en houdt je mentaal actief bij alledaagse taken. Daarnaast kan oppassen ervoor zorgen dat je een centralere plek inneemt binnen je familie. Je hebt meer contact, voelt je meer verbonden en krijgt meer steun vanuit je omgeving. Waarschijnlijk is het de combinatie van al deze factoren die samen bijdraagt aan de betere hersenscores.
Niet zomaar oorzaak en gevolg
De onderzoekers zijn eerlijk over de beperkingen van hun onderzoek. Ze kunnen niet met zekerheid zeggen dat oppassen de oorzaak is van betere hersenprestaties. Het is namelijk ook mogelijk dat het andersom werkt: grootouders die al scherper zijn, worden misschien vaker gevraagd om op te passen. Of ze voelen zich fitter en nemen die taak daarom makkelijker op zich. Zelfs na het matchen van de groepen op achtergrondkenmerken bleek de oppasgroep al bij aanvang cognitief sterker te functioneren. Wat die startverschillen verklaart, is nog niet duidelijk.
Vrijwillig werkt het best
Een ding staat wel vast: oppassen lijkt geen negatief effect te hebben op je denkvermogen, zolang het niet als een verplichting voelt. Wanneer het als een last wordt ervaren, kan het juist stress veroorzaken en dat is niet bevorderlijk. Wat als ’te veel’ telt, verschilt per persoon. De ene grootouder bloeit op bij vijf dagen per week oppassen, terwijl een ander het al bij af en toe als belastend ervaart. Het draait om vrijwilligheid en of het past bij wat je zelf wilt.
Wat betekent dit voor jou?
In vergrijzende samenlevingen brengen mensen een steeds groter deel van hun leven door als grootouder. Maar dit onderzoek is nadrukkelijk geen pleidooi om jezelf te verplichten tot oppassen. Grootouders die geen kinderopvang willen of kunnen bieden, zijn zeker niet in het nadeel. Waar het om gaat, is hoe je je tijd besteedt en of je activiteiten je betrokken en voldaan houden. Dus of je nu op de kleinkinderen past, vrijwilligerswerk doet, een cursus volgt of elke week met vrienden wandelt: zolang het je actief en verbonden houdt met de wereld om je heen, is het goed voor je brein. Een praktische tip: kies activiteiten die je leuk vindt en die je af en toe iets nieuws laten doen. Juist die afwisseling lijkt het verschil te maken.
Slotwoord
Dit onderzoek laat zien dat oppassen op kleinkinderen meer is dan alleen een helpende hand voor je kinderen. Het kan ook bijdragen aan een scherper geheugen en betere taalvaardigheden, vooral voor oma’s. Tegelijkertijd is het geen must. Het belangrijkste is dat je op een manier actief blijft die bij je past en die je energie geeft in plaats van kost. Of dat nu met de kleinkinderen is of op een heel andere manier, je brein vaart er wel bij (bron: Scientias.nl).
