Wie urenlang achter een bureau zit, in de auto hangt of ’s avonds languit op de bank ligt, doet zijn bloedvaten geen plezier. Langdurig stilzitten tast de gezondheid van je vaten aan, maar daar is mogelijk iets aan te doen. Onderzoek van de University of Birmingham laat zien dat bepaalde natuurlijke stoffen uit voeding, met name flavanolen, de schadelijke gevolgen kunnen afremmen. En het goede nieuws: je hoeft er geen topsporter voor te zijn.
De onderzoekers testten de effecten van flavanolen op veertig jonge mannen, verdeeld over twee groepen: twintig met een goede conditie en twintig met een matige conditie. Alle deelnemers kregen voorafgaand aan een zitsessie van twee uur een drankje. De ene helft kreeg een versie met veel flavanolen (695 milligram), de andere een variant met vrijwel geen flavanolen (ongeveer 6 milligram). Tijdens en na het zitten maten de wetenschappers de bloeddruk, bloedstroom en zuurstofniveaus in de spieren. Ook de elasticiteit van de bloedvaten kwam aan bod.
Wat gebeurt er als je te lang zit?
Bij de mannen die weinig flavanolen hadden gekregen, gingen de bloedvaten achteruit. De slagaders in armen en benen werden stijver, de bloedstroom nam af en de bloeddruk steeg. Ook de zuurstofopname in de spieren daalde merkbaar. Dit gold voor beide groepen, ongeacht hun conditie. Zelfs wie regelmatig sport en een goede conditie heeft, blijkt dus niet automatisch beschermd tegen de tijdelijke schade die stilzitten veroorzaakt.
Bij de groep die het flavanolrijke drankje had gedronken, zag het beeld er heel anders uit. Hun vaatfunctie bleef gewoon op peil, alsof ze helemaal niet hadden gezeten. De bloedvaten behielden hun elasticiteit en de bloedstroom bleef normaal. Onderzoeker Sam Lucas benadrukt dat een goede conditie op zich niet genoeg is om de negatieve effecten van zitten tegen te gaan, maar dat flavanolen wel voor iedereen werken.
Waar zit die bescherming in?
Flavanolen zijn plantenstoffen die je onder andere vindt in cacaobonen, maar ook in appels, pruimen, bessen, noten en thee. Ze doen iets met de binnenkant van je bloedvaten: ze helpen de productie van stikstofmonoxide op gang te houden, een stof die de vaten ontspant en soepel houdt. Als je langdurig zit, daalt die productie normaal gesproken, maar flavanolen lijken dat proces te blokkeren. Het maakt daarbij niet uit of je veel of weinig sport. De onderzoekers zagen bij beide groepen, fit en minder fit, dezelfde beschermende werking. Dat is opmerkelijk, want het betekent dat je niet per se een marathonloper hoeft te zijn om baat te hebben bij deze voedingsstoffen.
Geen wondermiddel, maar wel een hulpmiddel
Dit betekent natuurlijk niet dat je voortaan onbeperkt kunt blijven zitten met een reep chocola naast je toetsenbord. Beweging blijft de beste manier om je bloedvaten gezond te houden. Toch kan het toevoegen van flavanolrijke producten aan je dagelijkse routine wel degelijk helpen, zeker als je werk of situatie het lastig maakt om regelmatig op te staan.
Denk bijvoorbeeld aan iemand die dagenlang achter een bureau zit, een lange autorit maakt of door lichamelijke beperkingen minder mobiel is. Voor hen kan een kop groene thee, een handje bessen of een stukje pure chocolade een eenvoudige manier zijn om de schade aan het vaatstelsel iets te beperken. Cacaoproducten die zo verwerkt zijn dat de flavanolen behouden blijven, zijn inmiddels ook gewoon verkrijgbaar.
Voedingswetenschapper Catarina Rendeiro, die de studie leidde, wijst erop dat we met zijn allen veel tijd zittend doorbrengen. Dat heeft gevolgen: in het Verenigd Koninkrijk stegen de sterfgevallen door hart- en vaatziekten onder werkende volwassenen tussen 2019 en 2023 met 18 procent. Ook in Nederland vormen hart- en vaatziekten een grote kostenpost, met ruim 6,8 miljard euro aan zorguitgaven in 2019.
Slotwoord
Langdurig zitten is schadelijker voor je bloedvaten dan veel mensen denken. Het goede nieuws is dat je daar iets aan kunt doen zonder meteen je hele dag om te gooien. Door bewust te kiezen voor voeding met flavanolen, een appel, een kop thee of een stukje pure chocolade, geef je je bloedvaten een duwtje in de goede richting. Dat ontslaat je niet van de plicht om regelmatig te bewegen, maar het kan wel helpen om de schade te beperken. Kleine aanpassingen kunnen op de lange termijn een groot verschil maken voor je hart- en vaatgezondheid (Scientias.nl).
