Een halfuurtje zweten in de sauna zorgt voor een duidelijke piek in het aantal witte bloedcellen in je bloed. Dat zijn de cellen die je lichaam helpen om virussen, bacteriën en andere indringers aan te pakken. Voor de miljoenen mensen die regelmatig naar de sauna gaan, is dat goed nieuws: het verklaart mogelijk waarom saunagangers vaak iets minder snel ziek lijken te worden dan mensen die zelden of nooit de hitte opzoeken.
Onderzoekers uit Finland keken hoe het lichaam reageert op een typisch saunabezoek. Aan het onderzoek deden 51 volwassen mannen en vrouwen mee, van gemiddeld vijftig jaar oud. Zij brachten een halfuur door in een Finse sauna van 73 graden, met halverwege een korte koude douche om af te koelen. Tijdens die sessie steeg de lichaamstemperatuur van gemiddeld 36,4 naar 38,4 graden, een flinke sprong die vergelijkbaar is met lichte koorts. De wetenschappers namen voor, tijdens en na het saunabezoek bloed af om te kijken wat er precies gebeurde in het immuunsysteem. Hun bevindingen verschenen in het vakblad Temperature.
Een korte stortvloed aan afweercellen
Direct na het saunabezoek was het aantal witte bloedcellen in het bloed flink toegenomen. Vooral neutrofielen en lymfocyten lieten een duidelijke stijging zien. Dat zijn twee soorten afweercellen die een hoofdrol spelen bij het opsporen en opruimen van ziekteverwekkers. Neutrofielen zijn als het ware de eerste hulpverleners die snel ter plaatse zijn bij een infectie. Lymfocyten zijn meer gespecialiseerd en helpen onder andere bij het maken van antistoffen. Bijzonder is hoe snel deze waarden weer normaliseerden. Binnen een halfuur na het verlaten van de sauna waren de neutrofielen en lymfocyten alweer terug op hun oude niveau. Andere typen witte bloedcellen, zoals monocyten, eosinofielen en basofielen, bleven nog wat langer licht verhoogd in het bloed circuleren.
Waarom die piek nuttig kan zijn
Volgens de onderzoekers laat de hitte van de sauna waarschijnlijk witte bloedcellen los uit verschillende weefsels in je lichaam, waarna die door de bloedbaan gaan stromen. Eenmaal in beweging kunnen ze beter rondgaan en controleren of er ergens iets niet in orde is. Je lichaam doet iets vergelijkbaars tijdens lichaamsbeweging: ook bij sporten worden afweercellen tijdelijk de bloedbaan in gestuurd. Het idee is dat zo’n periodieke verplaatsing helpt bij het surveilleren van je lichaam, alsof er even extra patrouilles worden ingezet. Naast de afweercellen keken de wetenschappers ook naar zogenoemde cytokinen. Dat zijn kleine eiwitten die als boodschappers fungeren binnen het immuunsysteem en die afweercellen aansturen. Gemiddeld genomen veranderden die cytokineniveaus niet sterk door één saunasessie. Wel viel op dat de hoeveelheid cytokinen meebewoog met de stijging van de lichaamstemperatuur: hoe warmer iemand werd, hoe duidelijker de verschuiving in sommige van deze boodschappers. Bij de witte bloedcellen werd dat verband met temperatuurstijging niet gezien.
Wat de studie wel en niet aantoont
Regelmatig saunaën wordt al langer in verband gebracht met allerlei gunstige effecten op de gezondheid, zoals een lager risico op hart- en vaatziekten en een betere bloeddruk. Deze nieuwe bevindingen geven een klein kijkje in de motorkap: ze laten zien hoe je lichaam op korte termijn reageert op de hitte. Dat is interessant, maar de onderzoekers benadrukken dat hun studie zich beperkte tot één saunasessie en de directe gevolgen daarvan. Of die kortdurende piek aan witte bloedcellen op de lange termijn ook echt bijdraagt aan een sterker afweersysteem of minder ziekte, kan op basis van dit onderzoek niet worden gezegd. Daarvoor is meer en langduriger onderzoek nodig. Ook is het goed om te beseffen dat de groep deelnemers met 51 mensen niet enorm groot was. De resultaten geven een eerste aanwijzing, geen sluitend bewijs.
Wat kun je hiermee?
Voor wie van een saunabezoek houdt, is dit onderzoek vooral een leuke aanvulling op wat al bekend was over de mogelijke voordelen van regelmatig zweten in de hitte. Een sessie van rond de twintig tot dertig minuten, eventueel afgewisseld met een koude douche of dompelbad, sluit aan bij wat in dit onderzoek werd toegepast. Veel saunaliefhebbers gebruiken die afkoeling bovendien als een prettig contrast dat het bezoek extra ontspannend maakt. Wel is het verstandig om naar je lichaam te luisteren. Niet iedereen verdraagt de combinatie van hoge temperaturen en plotseling afkoelen even goed. Mensen met hartklachten, een hoge of juist erg lage bloeddruk, of bepaalde chronische aandoeningen doen er goed aan eerst te overleggen met hun huisarts voordat ze regelmatig in de sauna gaan. Ook drink je het beste voldoende water voor en na een bezoek, want je verliest behoorlijk wat vocht door het zweten. Wie net een zware maaltijd op heeft, alcohol heeft gedronken of zich niet lekker voelt, kan een saunabezoek beter even uitstellen. Verwacht van een saunabezoek geen wonderen. Het kan een prettige aanvulling zijn op een gezonde leefstijl, maar het vervangt geen voldoende beweging, gezonde voeding of voldoende slaap. Wie zijn afweer een steuntje wil geven, doet er nog altijd goed aan om die basis op orde te hebben.
Slotwoord
De Finse studie laat op een mooie manier zien dat zelfs een enkele saunasessie meetbare effecten heeft op je immuunsysteem. Witte bloedcellen worden tijdelijk de bloedbaan in gestuurd, waar ze beter kunnen rondgaan en eventuele indringers kunnen opsporen. Dat is een interessant stukje van de puzzel waarom regelmatig saunaën gepaard lijkt te gaan met allerlei gezondheidsvoordelen.
