Neusspray is voor veel mensen een vanzelfsprekend hulpmiddel bij een verstopte neus. Het ligt gewoon in het schap bij de drogist, je hebt er geen recept voor nodig en het werkt binnen een paar tellen. Toch schuilt er een kant aan dit middel waar weinig mensen bij stilstaan. KNO-artsen in Nederland slaan alarm: naar schatting zijn tienduizenden tot mogelijk zelfs honderdduizenden Nederlanders afhankelijk van neusspray. Ter vergelijking: het aantal mensen dat in Nederland verslaafd is aan cannabis ligt rond de 70.000. Nu.nl besteedde onlangs aandacht aan dit groeiende probleem en sprak met meerdere KNO-artsen die in hun dagelijkse praktijk regelmatig patiënten zien die niet meer zonder neusspray kunnen.
Hoewel er geen grootschalig wetenschappelijk onderzoek is naar het exacte aantal neussprayverslaafden in Nederland, baseren KNO-artsen hun schattingen op wat zij dagelijks tegenkomen in de spreekkamer. Die aantallen zijn opvallend hoog. Volgens de betrokken artsen hebben veel mensen simpelweg niet door hoe snel je afhankelijk kunt worden van het middel. Het probleem groeit gestaag, mede doordat neusspray na paracetamol het meestverkochte zelfzorgmiddel in Nederland is.
Hoe werkt die afhankelijkheid precies?
Bij een verkoudheid of allergie zwelt het neusslijmvlies op. Dat geeft dat bekende verstopte gevoel. De meeste neussprays die je bij de drogist koopt, bevatten de werkzame stof xylometazoline. Die stof laat het slijmvlies slinken, waardoor je weer vrij kunt ademen. Tot zover niets aan de hand, mits je het middel kort gebruikt.
Het probleem ontstaat bij langdurig gebruik. Het slijmvlies went namelijk aan de spray en gaat steeds sneller en heftiger opzwellen zodra het middel uitgewerkt is. Je hebt dan telkens meer spray nodig om hetzelfde effect te bereiken. Zo ontstaat een vicieuze cirkel: hoe vaker je spuit, hoe afhankelijker je wordt. Omdat de spray vrijwel direct verlichting geeft, blijven mensen er veel langer mee doorgaan dan de aanbevolen vijf tot zeven dagen.
Makkelijk te koop, moeilijk te stoppen
Een deel van het probleem zit in de toegankelijkheid. Neusspray is overal te koop zonder recept. Dat wekt de indruk dat het volkomen onschuldig is. En dat klopt ook, zolang je het kort gebruikt. Maar op de verpakking staat weliswaar een waarschuwing en medewerkers in de apotheek geven voorlichting, toch onderschatten veel mensen de gevolgen van langdurig gebruik. Sommigen denken dat het geen kwaad kan als ze de spray alleen ’s nachts gebruiken of een lagere dosering nemen. Dat maakt weinig uit, zeggen KNO-artsen: het slijmvlies zal op den duur toch gaan opzwellen.
Niet alle neussprays zijn overigens verslavend. Sprays met een zoutoplossing of middelen die door een arts worden voorgeschreven, bevatten vaak ontstekingsremmers in plaats van xylometazoline. Die brengen dit risico niet met zich mee.
Wat kun je eraan doen?
Stoppen met neusspray klinkt simpel, maar is dat in de praktijk niet. Zodra je stopt, zwelt het slijmvlies flink op. Vooral ’s nachts kan dat bijzonder vervelend zijn, omdat je dan nauwelijks door je neus kunt ademen. KNO-artsen adviseren vaak om eerst zelf te proberen te stoppen. Een bekende aanpak is om het per neusgat te doen: eerst stoppen met sprayen in één neusgat en pas daarna het andere neusgat afbouwen. In sommige gevallen kan een arts een alternatieve neusspray zonder xylometazoline voorschrijven om het proces draaglijker te maken.
Wanneer deze methoden niet werken, bestaat er ook een medische behandeling waarbij een klein stukje van het slijmvlies wordt verhit. Door de verlittekening die daarbij ontstaat, kan het slijmvlies op die plek niet of minder opzwellen. Dat vermindert het verstopte gevoel aanzienlijk.
Is het eigenlijk wel een echte verslaving?
Vanuit de verslavingszorg wordt er genuanceerder naar gekeken. Experts op het gebied van verslaving wijzen erop dat er bij een echte verslaving meer speelt dan alleen veelvuldig gebruik. Het gaat ook om de impact op je dagelijks functioneren: je sociale leven, je werk, je gedachten. Bij neusspray is die ontwrichtende werking doorgaans veel minder groot dan bij middelen die in de verslavingszorg worden behandeld.
Bovendien speelt bij klassieke verslavingen het beloningssysteem in de hersenen een grote rol. Middelengebruik activeert dat systeem en wekt een diepe behoefte op naar het middel. Bij neusspray lijkt dat mechanisme niet of nauwelijks aan de orde. Toch willen experts niet bagatelliseren dat overmatig gebruik van neusspray behoorlijke gevolgen kan hebben. De term “foutief medicatiegebruik” dekt de lading misschien beter, al ontbreekt in het dagelijks taalgebruik een goed woord voor iets waar je moeilijk mee kunt stoppen zonder dat het een volledige verslaving is.
Goed om te weten
Als je merkt dat je al langer dan een week neusspray met xylometazoline gebruikt, is het verstandig om er zo snel mogelijk mee te stoppen. Hoe langer je wacht, hoe lastiger het wordt. Lukt het niet op eigen kracht? Maak dan een afspraak bij je huisarts of vraag advies bij de apotheek. Zij kunnen je helpen met een afbouwschema of een alternatief middel. Kijk bij de aankoop van neusspray ook altijd even op de verpakking of het middel xylometazoline bevat, zo weet je met welk type spray je te maken hebt.
Slotwoord
Neusspray is een alledaags middel dat voor de meeste mensen prima werkt bij kortdurend gebruik. Maar de grens tussen handig hulpmiddel en hardnekkige gewoonte is dunner dan je denkt. Het feit dat het zonder recept verkrijgbaar is, maakt het extra verleidelijk om er langer mee door te gaan dan verstandig is. Wie zich bewust is van het risico, kan een hoop gedoe voorkomen. En mocht je merken dat je al een tijdje niet meer zonder kunt: je bent lang niet de enige en er zijn gelukkig goede manieren om ervan af te komen (bron: Nu.nl).
