Tomatenpuree staat in bijna elk keukenkastje, meestal als basis voor een pastasaus of een stoofpot. Het blijkt meer te zijn dan alleen een smaakmaker. Uit een nieuwe studie komt naar voren dat dagelijks tomatenpuree eten de concentratie en het geheugen kan verbeteren bij gezonde mensen van middelbare leeftijd. De onderzoekers wijzen daarbij naar lycopeen, de rode kleurstof in tomaten.
Tomaten zijn de belangrijkste bron van lycopeen in onze voeding. Deze stof geeft de tomaat zijn rode kleur en heeft een sterke antioxidatieve werking. Lycopeen zit ook in bijvoorbeeld watermeloen en roze grapefruit, maar tomaat blijft veruit de grootste bron in ons dagelijkse eten. Bijzonder is dat lycopeen de bloed-hersenbarrière kan passeren, de beschermende laag die je hersenen afschermt van schadelijke stoffen. Daardoor zou het invloed kunnen hebben op hoe je hersenen werken. Tot nu toe werd dat vooral bij ouderen onderzocht, of met supplementen in plaats van gewone voeding. Deze nieuwe studie keek juist naar gezonde mensen van middelbare leeftijd die echte tomatenpuree aten.
Hoe de studie werd opgezet
Onderzoekers volgden 47 gezonde volwassenen tussen de 40 en 55 jaar, van wie er 42 de studie afmaakten. Iedereen doorliep twee periodes van drie maanden, met een maand pauze ertussen. In de ene periode aten de deelnemers dagelijks ongeveer 35 gram geconcentreerde tomatenpuree, goed voor zo’n 38 milligram lycopeen. In de andere periode volgden ze een dieet met weinig lycopeen. Omdat ze allemaal aan beide periodes deelnamen, was elke persoon zijn eigen controlegroep. Dat maakt de vergelijking betrouwbaarder. Voor en na elke periode deden de deelnemers geheugen- en concentratietests. Ook werd hun bloed onderzocht en werd van sommigen een hersenscan gemaakt.
Wat de tests lieten zien
Na de tomatenperiode gingen sommige taken de deelnemers beter af. Hun selectieve aandacht (het vermogen om je te concentreren en afleiding te negeren) verbeterde. Zowel de concentratie als de verwerkingssnelheid namen toe. Daarnaast werden mensen beter in het koppelen van namen aan gezichten, een geheugentype dat we in het dagelijks leven vaak gebruiken. Op taken die het plannen en schakelen meten, zagen de onderzoekers geen verschil. Het effect zat dus vooral in aandacht en geheugen.
Wat er in de hersenen gebeurde
De onderzoekers wilden ook weten waar dit vandaan komt. Op de hersenscans zagen ze duidelijke veranderingen in de manier waarop verschillende hersengebieden samenwerkten. Dat past bij het idee dat de hersenen wat efficiënter gingen werken, al blijft het lastig om zulke scans precies te duiden. Ze keken verder naar BDNF, een eiwit dat helpt bij de aanmaak en het onderhoud van hersencellen en hun onderlinge verbindingen. Er waren aanwijzingen dat dit eiwit na de tomatenperiode iets hoger lag, al was dat verschil klein.
Waarom juist tomatenpuree
Tomatenpuree bestaat uit niets anders dan flink ingekookte tomaten. Er gaat veel meer tomaat in een lepel puree dan in een verse tomaat, waardoor je met een kleine hoeveelheid al veel lycopeen binnenkrijgt. Nog interessanter is dat je lichaam lycopeen uit verhitte en ingedikte tomaat beter opneemt dan uit een rauwe tomaat. Door het verhitten verandert de vorm van het lycopeen, waardoor het makkelijker in je bloed komt. Onderzoek liet zien dat de opname uit tomatenpuree een stuk hoger ligt dan uit verse, onverhitte tomaat (1). Een leuk detail is dat een beetje vet de opname helpt, omdat lycopeen vetoplosbaar is. Een scheutje olijfolie door je saus is dus geen overbodige luxe.
Liever glas dan blik
De meeste mensen kopen tomatenpuree in blik, maar daar heb ik wel een kanttekening bij. De binnenkant van conservenblik kan een laagje met BPA bevatten, een stof die als hormoonverstorend geldt. Sinds begin 2025 is BPA in voedselverpakkingen in de EU verboden, al geldt er een overgangsperiode waarin blikken met zo’n laagje nog verkocht mogen worden, voor groente en fruit zelfs tot midden 2028 (2). Omdat tomaat vrij zuur is en zuur de coating sneller aantast, kun je het zekere voor het onzekere nemen en kiezen voor tomatenpuree in glas. Weet je honderd procent zeker dat een blik vrij is van BPA, dan is dat natuurlijk ook een optie. Bedenk overigens dat tomatenpuree geconcentreerde tomaat is, dus naast dat de hoeveelheid lycopeen hoger is dan in verse tomaat, is de hoeveelheid bestrijdingsmiddelen waarschijnlijk ook hoger. Dus koop tomatenpuree niet alleen liever in glas, maar ook biologisch als het even kan.
Zo krijg je er meer van binnen
Tomatenpuree is gemakkelijk op vele manieren toe te voegen aan je dagelijkse voedingspatroon. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk een pastasaus, maar je kunt er veel meer mee. Roer een lepel door een soep voor extra smaak en diepte, of gebruik het als basis voor een stoofpot, chili of curry. Ook door een groentesaus, in een marinade of over een zelfgemaakte pizza doet de puree het goed. Een lepel puree door gebakken groenten of een linzenschotel geeft meteen een vollere smaak. Zoals hierboven al gezegd: zorg er wel voor dat er iets van vet bij zit, want zonder vet neemt je lichaam nauwelijks lycopeen op (3). Een flinke scheut (olijf)olie door je saus of soep, of kokosmelk in je curry, is dus geen overbodige luxe. Begin bijvoorbeeld met een lepel per dag en kijk in welke gerechten je het prettig vindt. Zo kost het je nauwelijks moeite en eet je er ongemerkt regelmatig van.
Slotwoord
Je hebt helemaal geen supplementen of poeders nodig om je brein een opkikker te geven, want dat kan ook prima met een alledaags potje dat de meeste mensen in hun eigen keukenkastje hebben staan. Door het inkoken zit er bijzonder veel lycopeen in een kleine hoeveelheid en je lichaam neemt het bovendien beter op dan uit een verse tomaat. Voeg er wel wat olijfolie of een ander vet aan toe en kies bij voorkeur voor een glazen pot, dan haal je eruit wat erin zit. Tomatenpuree is niet duur, erg lang houdbaar en past in vele hartige gerechten.
