Hoofdpagina » Nieuws » Volkoren is gezonder, maar hoeveel is optimaal?

Volkoren is gezonder, maar hoeveel is optimaal?

Dat volkoren gezonder is dan witbrood of witte rijst, is algemeen bekend. Maar hoeveel moet je er nu eigenlijk van eten om er iets van te merken? Is één volkoren boterham per dag genoeg, of moet je je hele menu omgooien? Een grote nieuwe studie heeft dit tot op de bodem uitgezocht.

Wetenschappers bundelden de uitkomsten van 87 gerandomiseerde studies, dat zijn proeven waarbij deelnemers door loting in een groep met of zonder extra volkoren terechtkomen. Ze keken naar gewicht, buikomvang, cholesterol, bloedsuiker, bloeddruk en ontstekingswaarden in het bloed. Wat deze analyse bijzonder maakt, is dat de onderzoekers niet alleen keken of volkoren hielp, maar ook bij welke hoeveelheid het effect het grootst was. Het onderzoek verscheen in het European Heart Journal.

Het punt waarop het meeste gebeurt
Bij de meeste metingen lag het gunstigste punt tussen de 60 en 100 gram volkoren per dag. Dat is het droge gewicht, dus voordat je het kookt of bakt. Bereid komt dat neer op zo’n 115 tot 190 gram, wat overeenkomt met 4 tot 6 porties. Met een kom havermout bij het ontbijt en een portie zilvervliesrijst of volkoren pasta ’s avonds zit je daar al aardig in de buurt.

Bij die hoeveelheid daalden het totale cholesterol, het LDL-cholesterol (de minder gunstige soort) en de triglyceriden het meest. Die vetten in je bloed worden in verband gebracht met hart- en vaatziekten. Ook de bovendruk van de bloeddruk ging met gemiddeld zo’n 2,4 mmHg omlaag. Dat klinkt weinig, maar op de schaal van een hele bevolking is het een verschil waar artsen blij van worden. Daarnaast daalde CRP, een stofje in je bloed dat aangeeft hoeveel ontsteking er in je lichaam speelt.

Gewicht, buikomvang en bloedsuiker gingen ook de goede kant op, al waren die veranderingen zo klein dat je ze in het dagelijks leven nauwelijks zou merken. Per drie porties extra volkoren gingen deelnemers er gemiddeld zo’n 0,2 kilo op achteruit. Volkoren is dus zeker geen afvalmiddel.

Meer is niet altijd beter
Wie nog meer volkoren at, zag voor de meeste waarden geen extra winst. Het werd ook niet slechter. Alleen het HDL-cholesterol, de gunstige soort, leek bij flinke hoeveelheden tot ruim 200 gram per dag nog wat verder te stijgen. Daar waren maar weinig studies over, dus de onderzoekers zijn voorzichtig met die conclusie. Ze zien de 60 tot 100 gram vooral als een richtpunt waar de voordelen afvlakken, niet als een harde grens.

Er is nog een kanttekening. De studies duurden gemiddeld maar 8 weken, dus dit onderzoek laat vooral zien wat volkoren op korte termijn doet. Langlopende studies waarbij mensen jarenlang gevolgd werden, vonden eerder al dat wie veel volkoren eet minder vaak hart- en vaatziekten en diabetes type 2 krijgt. De onderzoekers denken dat de kleine verbeteringen in cholesterol, bloeddruk en ontsteking bij elkaar optellen. Houd je dat jaren vol, dan kan het samen een stuk meer uitmaken dan elke meting op zichzelf doet vermoeden.

Opvallend was ook dat het type graan verschil maakte. Haver had het sterkste effect op cholesterol, zilvervliesrijst deed het goed bij cholesterol en ontstekingswaarden en rogge leek vooral te helpen bij gewicht en buikomvang.

Waarom de hele korrel verschil maakt
Volkoren bevat de hele graankorrel, dus ook de zemelen en de kiem. Daar zitten de meeste vezels, vitamines en mineralen in. Bij witmeel worden die delen er grotendeels uitgehaald. Vezels zorgen ervoor dat je langer vol zit en remmen zo het tussendoor snoepen af. Ze voeden ook de nuttige bacteriën in je darmen. Haver bevat daarnaast beta-glucaan, een vezel die cholesterol uit je darmen helpt afvoeren.

Toch is volkoren niet altijd het wondermiddel voor je bloedsuiker dat het soms lijkt. In de meeste volkorenbroden is het meel heel fijn gemalen. De vezels zitten er nog wel in, maar de korrel is zo fijn verpulverd dat je lichaam de suikers er alsnog vrij snel uit haalt. De glykemische index (GI) van volkorenbrood, een maat voor hoe snel je bloedsuiker na het eten stijgt, ligt iets lager dan die van witbrood. Maar hoog is hij nog steeds. Havermout en brood met hele of grof gebroken korrels, zoals echt roggebrood, doen het op dat punt een stuk beter.

Bruin is nog geen volkoren
In de supermarkt is het makkelijk de mist in gaan. Bruinbrood lijkt op volkorenbrood, maar is het niet. Veel bruinbrood is eigenlijk witbrood met een kleurtje, bijvoorbeeld door moutextract of karamel. Er zit dan weinig van de hele korrel in. Ook namen als meergranen, waldkorn of tarwebrood zeggen weinig over hoeveel volkoren er werkelijk in zit.

In Nederland mag een brood alleen volkorenbrood heten als het volledig van volkorenmeel is gemaakt. Staat er volkoren op het etiket, dan zit je goed. Bij andere namen loont het de moeite om even naar de ingrediëntenlijst te kijken.

Wat kun je hiermee?
Je hoeft niet alles om te gooien. Begin de dag met havermout of muesli zonder toegevoegde suiker. Kies bij de lunch voor volkorenbrood, bij voorkeur een soort met zichtbare korrels. Neem ’s avonds zilvervliesrijst, volkoren pasta, gierst of boekweit in plaats van de witte varianten. Met zulke kleine wissels kom je al snel op die 60 tot 100 gram.

Het hoeft ook geen alles-of-niets verhaal te zijn. Een wit broodje bij de bakker of een bord gewone pasta op een feestje kan prima, zolang je de meeste dagen voor volkoren kiest. Let bij het boodschappen doen wel even op het etiket. En wil je je bloedsuiker zo rustig mogelijk houden, kies dan voor grovere producten boven fijngemalen brood. Dat sluit ook aan bij het advies van de Gezondheidsraad om witte graanproducten zoveel mogelijk te vervangen door volkoren.

Slotwoord
Deze analyse van 87 studies laat zien dat je geen enorme hoeveelheden volkoren nodig hebt om er baat bij te hebben. Rond de 60 tot 100 gram per dag, zo’n 4 tot 6 porties, gaan cholesterol, bloeddruk en ontstekingswaarden het meest vooruit. De effecten per meting zijn bescheiden en de studies duurden niet lang. Toch past het goed bij wat langlopend onderzoek al jaren laat zien. Volkoren is geen snelle oplossing, wel een makkelijke gewoonte die op de lange termijn kan bijdragen aan een gezond hart. Let daarbij wel op wat je koopt, want niet alles wat bruin is, is ook volkoren.

Hoeveel weet jij over gezondheid? Doe de kennistest over voeding in 30 vragen!
Juglen Zwaan

Juglen Zwaan

Juglen Zwaan (1982) is spreker en schrijver over voeding en gezondheid. Hij is een gepassioneerde voedingskundige met een onbedwingbare honger naar nieuwe inzichten. Hij schreef de boeken De supplementenwijzer, De voedingswijzer, De receptenwijzer en De voedingswaardewijzer. Juglen maakt al meer dan 12 jaar deel uit van het radioprogramma gezondheidsnieuws en was vaste gast in het tv-programma ‘Wat eten we’ op de landelijke televisie. Hij studeerde Voeding & Gezondheid aan de Open Universiteit en Nutrition Science aan Stanford. Hij onderzoekt kritisch en combineert moderne wetenschap met eeuwenoude kennis. Hij hangt geen enkel voedingsgeloof aan, maar combineert vele visies. Als je meer wilt weten over de achtergrond van aHealthylife, zie dan Over ons voor meer informatie.