In zeker tienduizenden Nederlandse woningen zit isolatiemateriaal dat bewoners ziek kan maken. Het gaat om UF-schuim, een goedkoop product dat in de spouwmuur wordt gespoten en dat langzaam een schadelijke stof afgeeft aan de lucht in huis. Een uitzending van Zembla bracht de problemen aan het licht en nu vraagt de GGD om een totaalverbod. Op meerdere plekken in het land moesten bewoners hun huis per direct verlaten omdat de gemeten waarden zo hoog waren dat verder verblijf onverantwoord werd geacht. Wat is er aan de hand en waarom wordt dit middel ondanks alle signalen al decennia toegestaan?
De wetenschappers en deskundigen die door Zembla zijn gesproken, baseren hun zorgen op metingen die op zeven verschillende locaties in Nederland zijn uitgevoerd. Het gaat om huurwoningen in onder meer Elst, Dalfsen, Dedemsvaart, Capelle aan de IJssel en Purmerend en om koopwoningen in Oostzaan en Nieuwegein. In al deze huizen bleek de concentratie formaldehyde in de binnenlucht zo hoog dat de GGD bewoners adviseerde om weg te gaan. Een hoogleraar risicoanalyse van chemische stoffen aan de Radboud Universiteit noemt de gemeten waarden buitengewoon hoog en wijst erop dat er voor deze stof geen veilige ondergrens bestaat.
Wat zit er precies in de muur?
UF-schuim is de afkorting van ureum-formaldehydeschuim. Het wordt vloeibaar in de spouwmuur gespoten, waar het opzwelt en verhardt. Daarna geeft het langzaam formaldehyde af aan de lucht binnen de woning. Formaldehyde is een gas dat op de lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen staat. Dat betekent dat de overheid het rekent tot de meest gevaarlijke chemische stoffen die er zijn. De stof is kankerverwekkend en kan bovendien het DNA beschadigen, wat genotoxisch wordt genoemd. Volgens de geraadpleegde hoogleraar zorgt die genotoxiciteit ervoor dat zelfs lage doseringen risico geven, omdat elke blootstelling in principe schade kan veroorzaken.
Klachten die je niet meteen herkent
Op de korte termijn merken bewoners vooral hoofdpijn, een benauwd gevoel, prikkende ogen en huidklachten zoals eczeem. Dat zijn klachten die je makkelijk aan iets anders kunt toeschrijven, zeker omdat ze vaak geleidelijk komen opzetten. Op de lange termijn ligt het risico op zwaardere ziekten zoals keel- en neuskanker en leukemie. In Dalfsen staan twee appartementencomplexen al drie jaar leeg omdat de waarden in een aantal woningen maar niet willen dalen. Op andere plekken konden mensen tijdenlang slechts in een paar kamers van hun huis verblijven, omdat de rest letterlijk onbruikbaar was geworden.
Al sinds 1980 bekend bij de overheid
Misschien wel het meest pijnlijke deel van het verhaal: dit is geen nieuwe ontdekking. Uit interne documenten van het ministerie van Volksgezondheid blijkt dat ambtenaren al in 1980 een verbod overwogen op dit type isolatieschuim. Het ministerie van Volkshuisvesting wees toen op de hoge kosten van het vervangen van bouwmaterialen die formaldehyde bevatten. In Canada werd het materiaal in dezelfde periode wel verboden, in Nederland niet. Een speciale commissie kreeg de opdracht om te bepalen welke concentratie formaldehyde nog toelaatbaar zou zijn in woningen. In die commissie zat ook fabrikant Akzo, een van de grote spelers in de productie van formaldehyde. De industrie bagatelliseerde de risico’s op kanker en de bestaande norm bleef ongewijzigd. Die norm is sindsdien niet meer kritisch tegen het licht gehouden, terwijl de stof niet alleen in isolatieschuim wordt gebruikt, maar ook in spaanplaat en in sommige schoonmaakmiddelen.
Waarom nu opeens weer veel meer?
UF-schuim wordt al ruim vijftig jaar toegepast en zorgde toen ook al voor klachten. De laatste jaren zit het materiaal flink in de lift, vooral omdat de overheid het na-isoleren van bestaande woningen stimuleert vanuit de wens om energie te besparen. Het schuim is goedkoop en eenvoudig aan te brengen: vanaf de buitenkant wordt het door kleine gaatjes in de spouwmuur gespoten, ook als daar nog resten van oud isolatiemateriaal in zitten. Voor woningcorporaties en huiseigenaren die snel willen verduurzamen is dat een aantrekkelijk verhaal. Tot blijkt dat er een prijs aan vastzit waar je veel minder snel achter komt.
Wat doet de politiek nu?
Het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening laat weten zowel de actuele problematiek als de geschiedenis te kennen. Voor verdere stappen wachtte het ministerie eerst een onderzoek van de GGD af, dat inmiddels is gepubliceerd. Naar aanleiding van de Zembla-uitzending kijkt het kabinet nu actief naar mogelijkheden om UF-schuim te verbieden of de subsidie ervoor in te trekken. De GGD zelf wil niet langer wachten en pleit voor een onmiddellijk verbod, tenzij er onderzoek komt waaruit blijkt dat het materiaal veilig kan worden aangebracht. Volgens de geraadpleegde milieu-epidemioloog bestaat dat onderzoek op dit moment niet.
Praktische tips
Twijfel je of er in jouw woning UF-schuim zit, vraag dan bij je woningcorporatie of bij de aannemer die het na-isoleren heeft gedaan precies welk materiaal er gebruikt is. Bij koopwoningen kun je vaak in de offerte of factuur terugvinden om welk product het ging. Heb je in huis last van klachten zoals aanhoudende hoofdpijn, een benauwd gevoel, prikkende ogen of huidirritatie die je niet kunt verklaren en zijn die klachten ontstaan of verergerd nadat de spouwmuren zijn geïsoleerd? Neem dan contact op met de GGD in jouw regio. Zij kunnen metingen laten uitvoeren en advies geven over wat te doen. Het ventileren van je woning helpt om de concentratie te verlagen, maar lost het probleem niet op zolang het schuim in de muur blijft zitten.
Slotwoord
Wat dit verhaal vooral laat zien, is dat veiligheid en kostenbesparing soms moeilijk samengaan en dat de keuze van vijfenveertig jaar geleden om de waarschuwingen niet zwaar genoeg te wegen vandaag de rekening presenteert bij gewone bewoners. Mensen die hun huis lieten isoleren in de overtuiging dat ze iets goeds deden voor het klimaat en hun energierekening, zitten nu met klachten of zelfs met een onbewoonbare woning. De druk op de politiek om in te grijpen neemt gelukkig toe en dat is hard nodig. Tot er duidelijkheid komt, is het verstandig om alert te zijn op signalen in je eigen huis en om bij twijfel niet te wachten met het stellen van vragen. De volledige uitzending Gas in de gevel is terug te kijken op de website van Zembla.
