E161h - Zeaxanthine

Geen bezwaar Natuurlijk

Ook bekend als: Zeaxanthin, Zeaxanthine, β,β-Caroteen-3,3'-diol, CI 75135, Meso-zeaxanthine
Komt voor in: Eieren, Zoetwaren, Soep, Voedingssupplementen, Bewerkte voedingsmiddelen
ADI: De ADI is 0,75 mg/kg lichaamsgewicht per dag (groeps-ADI samen met luteïne, vastgesteld door EFSA). Voor een volwassene van 70 kg is dat maximaal ongeveer 52,5 mg per dag. Bij normale voeding blijf je hier ruim onder, maar bij gebruik van oogsupplementen of andere voedingssupplementen met zeaxanthine kun je deze grens sneller bereiken of overschrijden.
EU-status: Goedgekeurd
Dieetinfo: Zeaxanthine is geschikt voor vegetariërs en veganisten. Het kan worden gebruikt door alle religies (halal en kosher). De stof wordt geïsoleerd uit planten en is niet van dierlijke herkomst.

Aandachtspunten

Bij dierproeven zijn signalen van reproductietoxiciteit gevonden. Langetermijnstudies naar kankerrisico en chronische toxiciteit ontbreken nog. De ADI kan bij hoog gebruik of suppletie worden overschreden. Twee van de meest geruststellende reviews zijn gefinancierd door de industrie (DSM), wat hun conclusies minder onafhankelijk maakt.

Positieve bevindingen

Zeaxanthine komt van nature voor in veel voedingsmiddelen zoals spinazie, maïs en eieren. EFSA en JECFA beschouwen het als veilig bij normale voedingsinname. Het merendeel van het onderzoek is onafhankelijk gefinancierd. De stof toont beschermende effecten voor het netvlies van het oog.

Zeaxanthine (E161h) is een natuurlijke gele kleurstof die behoort tot de carotenoïden. Het komt van nature voor in maïs, saffraan, eidooiers, goji-bessen en groene bladgroenten zoals spinazie. In de voedingsindustrie wordt het geïsoleerd uit planten en soms synthetisch geproduceerd. Je vindt het als additief terug in producten zoals eieren (via diervoeder), zoetwaren en soep. Daarnaast wordt zeaxanthine veel gebruikt in voedingssupplementen, vooral voor de ogen.

Zeaxanthine zit samen met luteïne van nature in het netvlies van je oog, waar het helpt beschermen tegen blauw licht. Dat maakt het een populair ingrediënt in oogsupplementen. Als kleurstof in voedingsmiddelen wordt het in relatief weinig producten toegevoegd, waardoor je via bewerkt voedsel niet snel grote hoeveelheden binnenkrijgt. Via supplementen kan de inname wel flink oplopen.

De door EFSA vastgestelde ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) is 0,75 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Voor een volwassene van 70 kg komt dat neer op maximaal ongeveer 52,5 mg per dag. Bij normale voeding zit je daar ruim onder, maar bij gebruik van supplementen kun je deze grens sneller bereiken of overschrijden. EFSA heeft aangegeven dat de ADI bij de bovenkant van de blootstellingsschattingen kan worden overschreden, wat een aandachtspunt is.

Voor de meeste mensen is zeaxanthine bij normale inname via voeding veilig. Er zijn wel signalen uit dierproeven die wijzen op mogelijke reproductietoxiciteit. Langetermijnstudies naar chronische toxiciteit en kankerrisico ontbreken nog. Zwangere vrouwen en vrouwen die zwanger willen worden doen er verstandig aan voorzichtig te zijn met hoge doses via supplementen, totdat er meer onderzoek beschikbaar is. Zeaxanthine is niet beoordeeld door het IARC op carcinogeniciteit.

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 15 relevante studies over zeaxanthine als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 13 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 industrie-gefinancierd, zijn er 8 onafhankelijk gefinancierd en bij 3 studies was de financieringsbron onbekend.

Het beschikbare onderzoek laat zien dat zeaxanthine bij normale voedingsinname weinig risico's met zich meebrengt. Een meta-analyse uit 2016 toonde aan dat zeaxanthine-suppletie de macula-pigmentdichtheid kan verbeteren, zowel bij mensen met leeftijdsgebonden maculadegeneratie als bij gezonde personen. Dierproeven laten beschermende effecten zien tegen neurotoxiciteit en schade aan het netvlies door licht. EFSA heeft in 2012 geconcludeerd dat synthetisch zeaxanthine veilig is tot 53 mg per dag en geen genotoxiciteit vertoont.

Daar staat tegenover dat een EFSA-evaluatie uit 2019 over luteïne- en zeaxanthine-extracten uit Tagetes (afrikaantje) reproductietoxiciteit bij dieren signaleerde. Dit is een veiligheidssignaal dat niet genegeerd mag worden, ook al is de blootstelling van consumenten via voedsel laag. Bovendien concludeerde een eerdere EFSA-evaluatie over luteïne (E 161b) dat de ADI bij huidige gebruiksniveaus aan de bovenkant van de blootstellingsschattingen wordt overschreden. Omdat luteïne en zeaxanthine een gezamenlijke groeps-ADI delen, is dit ook relevant voor zeaxanthine.

Een opvallende tegenstrijdigheid in het onderzoek betreft twee reviews die zijn gefinancierd door DSM Nutritional Products, een producent van zeaxanthine. Deze reviews concluderen dat zeaxanthine veilig is en stellen een ADI van 53 mg per dag voor, waarbij ze expliciet vermelden dat er geen foetale toxiciteit of teratogeniciteit is waargenomen bij ratten of konijnen. De onafhankelijke EFSA-evaluaties zijn voorzichtiger en wijzen juist op reproductietoxiciteit bij dieren en het ontbreken van langetermijnstudies. Dit verschil in conclusies verdient een kritische blik.

Een belangrijk hiaat in het bewijs is het ontbreken van chronische toxiciteits- en carcinogeniciteitsstudies en een multigeneratie reproductietoxiciteitsstudie. Zonder deze gegevens is een definitief veiligheidsoordeel lastig te geven. Meerdere van de meegenomen studies bevatten bovendien geen eigen veiligheidsdata over zeaxanthine, maar beschrijven vooral de biobeschikbaarheid of positieve effecten. Het totaalbeeld is dat zeaxanthine bij normale voedingsinname waarschijnlijk veilig is, maar dat voorzichtigheid geboden is bij hogere doses via supplementen.

Bredere context

Regulering en status

Zeaxanthine (E161h) is goedgekeurd als kleurstof in de Europese Unie. EFSA heeft een ADI vastgesteld van 0,75 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag, als groeps-ADI samen met luteïne. JECFA heeft de ADI als 'not specified' aangemerkt vanwege de lage toxiciteit, wat betekent dat ze het bij normaal gebruik niet als risicovol beschouwen. De stof is niet beoordeeld door het IARC op carcinogeniciteit.

Aandachtspunten

De ADI kan worden overschreden bij hoog gebruik van supplementen of bij combinatie van supplementen met verrijkte voedingsmiddelen.
Er zijn signalen van reproductietoxiciteit bij dieren. Zwangere vrouwen en vrouwen met een kinderwens doen er goed aan voorzichtig te zijn met hoge doses.
Langetermijnstudies naar chronische toxiciteit en kankerrisico ontbreken, wat een belangrijk hiaat is in de wetenschappelijke kennis.
Kwetsbare groepen zoals kinderen en zwangeren zijn onvoldoende onderzocht.

Bijwerkingen

Er zijn geen bijwerkingen bekend bij normale inname via voeding. Bij dierproeven zijn signalen van reproductietoxiciteit waargenomen bij hogere doses. Bij mensen zijn geen specifieke bijwerkingen gerapporteerd, maar langetermijnstudies ontbreken. Voorzichtigheid is geboden bij hoge doses via supplementen, vooral voor zwangere vrouwen.

Financiering van het onderzoek

Onafhankelijk (8) Industrie (2) Mogelijk industrie (0) Onbekend (3)

Van de 13 meegenomen studies zijn er 8 onafhankelijk gefinancierd (voornamelijk door EFSA, WHO en universiteiten), 2 industrie-gefinancierd en bij 3 studies was de financieringsbron onbekend. De twee industrie-gefinancierde studies zijn beide afkomstig van onderzoekers gelieerd aan DSM Nutritional Products, een grote producent van zeaxanthine. Deze reviews komen tot de meest positieve conclusies over de veiligheid van zeaxanthine.

Het is opvallend dat juist deze industrie-gefinancierde reviews stellen dat er geen foetale toxiciteit is waargenomen, terwijl de onafhankelijke EFSA-evaluatie uit 2019 wel reproductietoxiciteit bij dieren signaleert. Dit patroon is niet ongebruikelijk bij voedingsadditieven: onderzoek gefinancierd door de producent neigt naar gunstigere conclusies. Het is daarom verstandig om meer gewicht te geven aan de onafhankelijke EFSA-beoordelingen bij het vormen van een oordeel over de veiligheid.

Beoordeling medische literatuur

Het onderzoek naar zeaxanthine laat een overwegend positief beeld zien, maar er zijn belangrijke nuances. De twee meest geruststellende reviews zijn gefinancierd door DSM, de producent van zeaxanthine, en komen tot gunstigere conclusies dan de onafhankelijke EFSA-evaluaties. EFSA signaleert juist reproductietoxiciteit bij dieren en wijst erop dat de ADI bij hoog gebruik kan worden overschreden.

Daarnaast ontbreken langetermijnstudies naar chronische toxiciteit en kankerrisico, wat betekent dat we nog niet alles weten over de veiligheid bij jarenlang gebruik van hoge doses. Meerdere meegenomen studies bevatten geen eigen veiligheidsdata, wat het totale bewijs minder sterk maakt dan het aantal studies doet vermoeden. Als je zeaxanthine via je voeding binnenkrijgt, hoef je je waarschijnlijk geen zorgen te maken. Bij suppletie is het verstandig om de aanbevolen doseringen niet te overschrijden en de ontwikkelingen in het onderzoek te volgen.

Onderzochte studies

Studie	Type	Conclusie	Bewijskracht	Financiering
Lutein, Zeaxanthin and Meso-zeaxanthin Supplementation Associated with Macular Pigment Optical Density Ma et al. (2016) Zeaxanthine-suppletie verbetert macula-pigmentdichtheid bij AMD-patiënten en gezonden. Deze meta-analyse laat zien dat suppletie met zeaxanthine, luteïne en meso-zeaxanthine de macula-pigmentdichtheid verbetert. Dit effect werd gevonden bij zowel patiënten met leeftijdsgebonden maculadegeneratie als bij gezonde personen.	Meta-analyse	Veilig	100%	Onafhankelijk Gefinancierd door the National Natural Science Foundation of China, the National Natural Science Foundation of China
Safety and efficacy of lutein and lutein/zeaxanthin extracts from ... EFSA Panel on Additives and Products or Substances used in Animal Feed (FEEDAP) et al. (2019) Zeaxanthine toont reproductietoxiciteit bij dieren; consumentenblootstelling via voedsel laag Deze EFSA-evaluatie over luteïne- en zeaxanthine-extracten uit Tagetes signaleerde reproductietoxiciteit bij dieren. De blootstelling van consumenten via voedsel werd als laag beoordeeld.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	82%	Onafhankelijk EFSA FEEDAP Panel evaluatie — uitgevoerd door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, een onafhankelijk EU-agentschap
Evaluation of certain food additives and contaminants Joint, F. E. C. O. F. A. (2007) Alleen specificaties herzien; geen veiligheidsuitkomst beschikbaar in tekst	EFSA/WHO-evaluatie	—	59%	Onafhankelijk Gefinancierd door who
Evaluation of certain food additives Food, A. A. O. O. T. U. N., World, H. O. (2005) Tekst bevat alleen beschrijving van doel, geen resultaten over zeaxanthine	EFSA/WHO-evaluatie	—	55%	Onafhankelijk Gefinancierd door who
Protective role of zeaxanthin on acrylamide-induced neurotoxicity in Wistar rats Mortazavi et al. (2025) Zeaxanthine beschermt ratten tegen acrylamide-neurotoxiciteit in dierstudie In deze dierstudie beschermde zeaxanthine ratten tegen neurotoxiciteit veroorzaakt door acrylamide. De stof werd als overwegend veilig beoordeeld in deze context.	Dierstudie	Overwegend veilig	49%	Onafhankelijk The authors have declared that there is no conflict of interest.
(3R, 3'R)-zeaxanthin protects the retina from photo-oxidative ... Sahin et al. (2019) Zeaxanthine beschermt retina bij ratten zonder schadelijke effecten	Dierstudie	Veilig	35%	Onbekend
Statement on the safety of synthetic zeaxanthin as an ingredient in ... 2012 Synthetisch zeaxanthine veilig tot 53 mg/dag; geen genotoxiciteit vastgesteld EFSA concludeerde dat synthetisch zeaxanthine veilig is tot 53 mg per dag. Er werd geen genotoxiciteit vastgesteld.	EFSA/WHO-evaluatie	Overwegend veilig	27%	Onafhankelijk Gefinancierd door european commission
evaluation of lutein (E 161b) as a food additive - EFSA Journal 2010 ADI overschreden bij huidig gebruik; ontbrekende langetermijnstudies Deze EFSA-evaluatie over luteïne concludeerde dat de ADI bij huidige gebruiksniveaus wordt overschreden aan de bovenkant van de blootstellingsschattingen. Langetermijnstudies werden als ontbrekend aangemerkt.	EFSA/WHO-evaluatie	Gemengd	10%	Onafhankelijk Gefinancierd door who
Corrigendum to "Zeaxanthin: Review of Toxicological Data and Acceptable Daily Intake" Edwards, J. A., Cremer, D. (2019) Zeaxanthine toont geen schadelijke effecten; JECFA-ADI 'not specified' vanwege lage toxiciteit Dit corrigendum op de eerdere DSM-review bevestigt de conclusie dat zeaxanthine geen schadelijke effecten laat zien. Het vermeldt dat JECFA de ADI als 'not specified' heeft aangemerkt vanwege de lage toxiciteit.	Review	Veilig	3%	Industrie Auteur werkzaam bij DSM Nutritional Products Ltd (Switzerland)
Zeaxanthin: Review of Toxicological Data and Acceptable Daily Intake Edwards, J. A. (2016) Geen schadelijke effecten; ADI 53 mg/dag, gebruik 2 mg/dag goedgekeurd Deze door DSM gefinancierde review concludeert dat zeaxanthine geen schadelijke effecten vertoont. De auteur stelt een ADI van 53 mg per dag voor en vermeldt dat gebruik van 2 mg per dag is goedgekeurd.	Review	Veilig	1%	Industrie Auteur werkzaam bij DSM Nutritional Products Ltd (Switzerland)
Macular zeaxanthins and lutein – a review of dietary sources and ... Thurnham, David I (2007) Review over biobeschikbaarheid zeaxanthine; geen veiligheidsuitspraken gedaan Deze review beschrijft de biobeschikbaarheid van zeaxanthine uit verschillende voedingsbronnen. Er werden geen veiligheidsuitspraken gedaan.	Review	—	0%	Onafhankelijk Auteur werkzaam bij Ulster University (United Kingdom)
Meso-Zeaxanthin (MZ): current perspectives and new insights 2014 Review beschrijft voordelen MZ, geen veiligheidsdata of schadelijkheid onderzocht Deze review beschrijft de voordelen van meso-zeaxanthine. Er werden geen veiligheidsdata onderzocht of schadelijkheid besproken.	Review	—	0%	Onbekend
Carotenoids: biochemistry, pharmacology and treatment - Milani Milani et al. (2017) Review beschrijft positieve effecten zeaxanthine, geen veiligheidsdata Deze review beschrijft positieve effecten van carotenoïden waaronder zeaxanthine. Er werden geen specifieke veiligheidsdata gerapporteerd.	Review	—	0%	Onbekend

Verantwoording

Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.

De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.