In de voedingswereld is al jaren strijd tussen verschillende stromingen. Je hebt de low carb community, de veganisten, de vegetariërs en de liefhebbers van het mediterrane dieet. Elk kamp heeft trouwe aanhangers. Op zich is dat mooi, want het laat zien dat mensen bewust nadenken over hun eten, maar soms gaat het ook te ver. Dan dringen mensen hun eigen leefwijze aan anderen op en is er niets goed aan wat de ander op zijn bord doet. Een nieuwe Duitse studie die onlangs verscheen, vergeleek het effect van 10 verschillende voedingspatronen. De vraag van de onderzoekers was wat die patronen doen met het tempo waarin ons lichaam veroudert, tot op het niveau van ons DNA. De uitkomst was verrassend, want deze laat mooi zien dat er niet één weg de juiste is. Het blijkt namelijk dat welke richting je ook kiest, je altijd een stap vooruit zet en dat de verschillen niet zo groot zijn als je zou denken.
Om te snappen wat de onderzoekers hebben gemeten, helpt het om iets te weten over DNA-methylering. Je DNA heeft kleine chemische markeringen die als een soort schakelaars werken, aangestuurd door zogenaamde methylgroepen (CH3-verbindingen) die aan DNA kunnen worden toegevoegd. Ze bepalen mede welke genen aan of uit staan. Het DNA zelf blijft je hele leven hetzelfde, maar het patroon van die schakelaars verandert, waardoor zogenaamde epigenetische veranderingen optreden. Roken, stress, beweging en voeding laten daarin hun sporen achter. Ook als je ouder wordt, verandert dat patroon op een vrij voorspelbare manier. Dat is de basis van zogenoemde epigenetische klokken. Die schatten met een bloedmonster hoe oud je lichaam biologisch gezien is, los van het aantal kaarsjes op je verjaardagstaart. De onderzoekers gebruikten in deze studie 3 van zulke klokken. Daarvan laten er 2 zien hoeveel veroudering zich door de jaren heen al heeft opgestapeld. De derde geeft aan hoe snel je nu veroudert en werkt dus als een soort snelheidsmeter.
Verschillende diëten vergeleken
Voor het onderzoek gebruikten de wetenschappers gegevens van 6470 volwassenen uit de omgeving van Bonn, met leeftijden van 30 tot 95 jaar. Alle deelnemers vulden een uitgebreide vragenlijst in over hun voeding in het afgelopen jaar. Op basis daarvan kreeg iedereen voor elk voedingspatroon een score. De onderzoekers bekeken onder meer het mediterrane dieet, het Noordse dieet, het DASH-dieet dat is ontwikkeld tegen hoge bloeddruk, het MIND-dieet dat gericht is op een gezond brein en het zogenoemde planetary health diet, dat ook het milieu meeweegt. Verder waren er scores voor plantaardig eten. Voor een compleet beeld namen de onderzoekers ook 2 ongezonde patronen mee. Bij het ene ging het om voeding die ontstekingen in het lichaam aanwakkert en het andere draaide om een ongezonde vorm van plantaardig eten, met veel geraffineerde granen, suikerhoudende dranken en zoetigheid.
Gezond eten remt de biologische klok
Volgens alle 3 de klokken verouderden mensen die gezonder aten langzamer, zo blijkt uit de studie. Bij alle 10 de diëten zagen de onderzoekers een relatie met het tempo van verouderen. Dat tempo was lager bij de gezonde patronen en juist hoger bij de 2 ongezonde patronen. Vooral het DASH-dieet en het Noordse dieet vielen op, doordat ze bij alle 3 de klokken een gunstig verband lieten zien. Opvallend was ook dat plantaardig eten niet vanzelf gezond is. Mensen die veel plantaardig aten, maar vooral kozen voor witbrood, frisdrank en snoep, verouderden volgens de klokken juist sneller. Bij rokers bleek het verband bovendien sterker. Gezond eten lijkt voor hen dus extra verschil te maken. De onderzoekers voerden dezelfde analyses uit bij een tweede Duitse groep van ruim 1000 mensen.
Vele wegen naar Rome
De studie heeft extra bewijskracht, omdat de onderzoekers keken naar wat er op DNA-niveau gebeurt. Ieder voedingspatroon blijkt z’n eigen sporen achter te laten. De plekken op het DNA waar de schakelaars veranderden, waren per dieet sterk verschillend en overlapten nauwelijks. Toch hielden die verschillende plekken voor ruim 70% verband met dezelfde biologische processen. Het gaat bijvoorbeeld om de stofwisseling, de communicatie tussen cellen en de ontwikkeling van zenuwcellen. Al die processen spelen een rol bij veroudering en het ontstaan van chronische ziekten. Net zoals er verschillende wegen naar dezelfde stad leiden.
De onderzoekers zagen daarnaast een paar verschillen die bij de afzonderlijke diëten pasten. Zo hield het DASH-dieet verband met processen rond de ontwikkeling van het hart. Het MIND-dieet hing juist samen met processen rond leren, geheugen en denkvermogen. Dat ligt precies in lijn met de reden waarom deze diëten ooit zijn bedacht.
De onderzoekers keken ook welke deelnemers per voedingspatroon bij de 25% best scorende mensen hoorden. Slechts 18 van de 6470 deelnemers zaten bij alle 10 patronen tegelijk in die top. Ruim 1200 mensen haalden de top bij minstens één patroon. Bijna niemand eet dus volgens alle gezonde diëten tegelijk, maar veel mensen eten wel op hun eigen manier gezond.
Wat al die gezonde patronen gemeen hebben
Vooral de overeenkomsten leveren winst op. In alle gezonde patronen vind je veel groente, fruit en volkoren granen. Rood en bewerkt vlees en toegevoegde suiker worden beperkt. Volgens de onderzoekers maakt het dus weinig uit welk gezond dieet je precies volgt, het gaat erom dat je in grote lijnen gezond eet. Zolang je die basis op orde hebt, kun je dus kiezen voor de richting die het beste bij je past. Ben je dol op vis en olijfolie, dan sluit de mediterrane keuken goed bij je aan. Past het Noordse dieet meer bij je, dan kun je kiezen voor roggebrood, koolsoorten, bessen en vette vis. Wil je liever plantaardig eten, let dan vooral op de kwaliteit. Kies voor peulvruchten, noten en volkoren in plaats van witbrood en zoetigheid. Het belangrijkste is dat je er een gewoonte van maakt die je kunt volhouden.
Het Noordse dieet
Het Noordse dieet wordt veelvuldig door de onderzoekers genoemd. Maar wat houdt het precies in? Dit voedingspatroon heeft volgens onderzoekers overeenkomsten met het mediterrane dieet en is geïnspireerd op traditionele producten uit de Noordse landen, zoals Denemarken, Zweden en Noorwegen. De basis bestaat uit volop plantaardige producten. Denk hierbij aan volkoren granen zoals rogge, haver en gerst, aangevuld met koolsoorten, wortelgroenten, peulvruchten, bessen en noten. Ook aardappelen, verse kruiden en paddenstoelen horen erbij. Vis heeft eveneens een belangrijke plaats, waaronder vette soorten zoals haring, makreel en zalm. Waar olijfolie kenmerkend is voor het mediterrane dieet, speelt koolzaadolie een belangrijke rol in de Noordse variant. Vlees wordt met mate gegeten, maar komt bij voorkeur van dieren met vrije uitloop of van wild. Vooral rood en bewerkt vlees worden beperkt. Dat geldt ook voor producten met veel toegevoegde suiker, zout of verzadigd vet. Het Noordse dieet draait dus om een overwegend plantaardige keuken met aandacht voor regionale producten en het seizoen. Veel van de ingrediënten zijn ook in Nederland gemakkelijk verkrijgbaar, waardoor dit voedingspatroon goed naar onze eigen keuken te vertalen is.
Slotwoord
Deze studie heeft me er nog meer van overtuigd dat we niet in een strijd hoeven te vervallen. Of je nu bij het low-carb-kamp hoort, vegan eet of mediterraan kookt, door bewust over je voeding na te denken en te kiezen voor onbewerkt, werken we aan hetzelfde doel. Wat dat betreft leiden er dus meerdere wegen naar gezondheid. De ene past beter bij de één, de andere bij de ander. We kunnen elkaar daarom beter respecteren en zien als medestanders in de strijd tegen de geraffineerde voeding waar multinationals ons van afhankelijk willen maken. Probeer elkaar niet te bekeren, maar wel te inspireren. Waar het vooral om gaat, is dat we samen uit de greep van de voedingsindustrie komen. Zo’n 70% van de supermarkt is nog altijd gevuld met vulling in plaats van voeding en de strijd is nog altijd niet gestreden. Laten we daarom liever kijken naar onze gemene deler dan naar onze verschillen. Deze studie laat namelijk zien dat juist onze overeenkomsten het verschil maken.