E420 - Sorbitol

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 15 relevante studies over sorbitol als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 14 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één industrie-gefinancierd, 2 mogelijk industrie-gefinancierd, zijn er 4 onafhankelijk gefinancierd en bij 7 studies was de financieringsbron onbekend.

De klinische studies bij mensen bevestigen het beeld dat sorbitol dosisafhankelijke maag-darmklachten veroorzaakt. Een vroege klinische studie uit 1983 liet zien dat al vanaf 5 gram sorbitol gasvorming optreedt en dat 20 gram krampen en diarree kan veroorzaken. Een gerandomiseerde studie uit 2000 bevestigde dat 40 gram sorbitol per dag diarree, krampen en misselijkheid veroorzaakt bij volwassenen. Dit zijn consistente bevindingen die door meerdere onderzoeken worden ondersteund.

Aan de positieve kant wijst een review uit 2003 erop dat sorbitol een zeer lage glycemische index heeft en bij normale consumptie als veilig wordt beschouwd. Deze review is wel mogelijk door de industrie gefinancierd (via een onafhankelijk adviesbureau), wat de conclusies iets minder onafhankelijk maakt. Een kauwgomstudie uit 2017 vond dat sorbitol in kauwgom het mondgevoel verbetert, maar ook deze studie heeft mogelijke industriebanden.

Twee dierstudies geven aanleiding tot meer voorzichtigheid. Een studie uit 2019 rapporteerde genotoxiciteit en reproductieve schade bij mannelijke muizen die sorbitol kregen toegediend. Een studie uit 2016 vond genotoxiciteit, beenmergschade en leverafwijkingen bij nakomelingen van ratten die tijdens de lactatieperiode sorbitol kregen. Het is belangrijk om te benadrukken dat de doses in deze dierstudies veel hoger lagen dan wat mensen via voeding binnenkrijgen. EFSA-evaluaties hebben geen genotoxiciteitszorg vastgesteld voor sorbitol bij normale voedselinname. Een oudere dierstudie uit 1986 vond geen reproductieve schade, wel vergroting van de blindedarm bij hoge doses. Een andere dierstudie uit 2022 toonde aan dat langdurige sorbitolconsumptie bij muizen glucose-intolerantie en verstoring van het darmmicrobioom kan veroorzaken, opnieuw bij doses die niet representatief zijn voor normaal menselijk gebruik.

Het valt op dat bij 7 van de 14 meegenomen studies de financieringsbron onbekend is. Dat maakt het lastig om mogelijke belangenconflicten volledig in te schatten. De twee studies met mogelijke industriefinanciering concluderen beiden positief over sorbitol, maar hun bewijskracht is laag. De onafhankelijk gefinancierde studies, waaronder twee EFSA-evaluaties, geven een genuanceerder beeld. Over het geheel genomen is er brede consensus dat sorbitol bij normale inname geen ernstige systemische gezondheidsrisico's oplevert, maar dat de laxerende werking een reëel en veelvoorkomend probleem is, vooral bij hogere inname en bij gevoelige groepen.

Bredere context

Regelgeving en officiële beoordelingen

Sorbitol (E420) is goedgekeurd als voedingsadditief in de EU en in de meeste landen wereldwijd. JECFA (het gezamenlijke expert-comité van de WHO en FAO) heeft de ADI op "not specified" gezet, wat betekent dat er geen bovengrens is vastgesteld. Dit klinkt geruststellend, maar het betekent niet dat je onbeperkt kunt consumeren. De reden dat er geen ADI is vastgesteld, is dat de systemische toxiciteit laag is. De maag-darmklachten die optreden bij hogere doses zijn een praktische beperking die voorkomt dat mensen zeer grote hoeveelheden binnenkrijgen.

In de EU geldt de verplichting dat producten met meer dan 10% toegevoegde polyolen (waaronder sorbitol) de waarschuwing "overmatig gebruik kan een laxerend effect hebben" op het etiket moeten vermelden. Sorbitol mag niet worden toegevoegd aan zuigelingenvoeding. Er is geen IARC-classificatie voor sorbitol, wat betekent dat het niet als kankerverwekkend is beoordeeld.

• Kinderen zijn extra gevoelig voor de laxerende werking vanwege hun lagere lichaamsgewicht. Al kleine hoeveelheden uit suikervrij snoep of kauwgom kunnen bij kinderen buikpijn en diarree veroorzaken.
• Mensen met fructose-malabsorptie of IBS kunnen al bij lage doses klachten krijgen.
• Bij de productie van sorbitol kunnen genetisch gemodificeerde organismen worden gebruikt.
• Sorbitol komt veel voor in ultrabewerkte producten. Het "suikervrij"-label kan consumenten een vals gevoel van gezondheid geven.

Bijwerkingen

De belangrijkste bijwerkingen van sorbitol zijn maag-darmklachten: gasvorming, een opgeblazen gevoel, buikkrampen en diarree. Bij gevoelige personen (waaronder mensen met fructose-malabsorptie of IBS) kunnen klachten al optreden vanaf 5 gram. Bij de meeste mensen treden klachten op bij inname van 20-40 gram in één keer. Kinderen zijn extra gevoelig vanwege hun lagere lichaamsgewicht.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies