E444 - Sucroseacetaatisobutyraat
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 89% en slechter dan 11% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- SAIB, Sucroseacetaatisobutyraat, Sucrose acetate isobutyrate
- Komt voor in
- Frisdranken, Sportdranken, Troebele fruitdranken, Niet-alcoholische dranken met fruitsmaak
- ADI
- De ADI is 20 mg/kg lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door EFSA in 2016. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat maximaal 1400 mg per dag. Volgens EFSA wordt deze grens bij normaal gebruik in geen enkele bevolkingsgroep overschreden. De stof komt vrijwel alleen voor in frisdranken en sportdranken, waardoor de blootstelling beperkt is tot één productcategorie.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Geschikt voor vegetariërs en veganisten (plantaardige basis van sucrose). Over halal- en kosherstatus is geen officiële certificering bekend, maar de grondstof is plantaardig.
Bij honden werden levereffecten waargenomen bij alle geteste doses, zonder dat een veilige ondergrens kon worden vastgesteld. De enige humane studie duurde slechts 14 dagen, wat onvoldoende is om langetermijneffecten uit te sluiten. Kinderen en mensen met leverproblemen zijn niet specifiek onderzocht. Bij 5 van de 7 meegenomen studies is de financieringsbron onbekend, wat de onafhankelijkheid van het bewijs beperkt.
EFSA heeft in 2016 bevestigd dat SAIB veilig is bij normale consumptieniveaus en dat de ADI in geen enkele bevolkingsgroep wordt overschreden. In dierproeven bij ratten en apen zijn geen kankerverwekkende of genotoxische effecten gevonden, zelfs bij hoge doses. De blootstelling is beperkt tot één productcategorie (dranken), waardoor cumulatie via meerdere voedingsmiddelen minder waarschijnlijk is.
Sucroseacetaatisobutyraat (SAIB, E444) is een halfnatuurlijke stof die wordt gemaakt door chemische bewerking van suiker (sucrose) met azijnzuur en isoboterzuur. Het resultaat is een heldere, lichtgele vloeistof die als stabilisator en emulgator wordt gebruikt. Je vindt het vrijwel uitsluitend in niet-alcoholische dranken, zoals frisdranken, sportdranken en troebele fruitdranken. Het zorgt ervoor dat smaak- en kleurstoffen gelijkmatig verdeeld blijven in de drank en niet gaan schiften of naar de bodem zakken.
Hoewel de basis van SAIB natuurlijke suiker is, is het eindproduct het resultaat van een chemisch proces. Het is dus geen stof die je in de natuur tegenkomt. SAIB wordt specifiek ingezet als dichtheidsaanpasser: het maakt de olie-achtige smaakstoffen in een drank net zo zwaar als het water eromheen, zodat alles mooi gemengd blijft. Zonder dit soort hulpstoffen zou je frisdrank er een stuk minder aantrekkelijk uitzien.
De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft in 2016 een herbeoordeling uitgevoerd en de ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) vastgesteld op 20 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat maximaal 1400 mg per dag. Volgens EFSA wordt deze grens in geen enkele bevolkingsgroep overschreden bij normaal gebruik. Toch zijn er kanttekeningen: de enige studie bij mensen duurde slechts 14 dagen en er is geen specifiek onderzoek gedaan bij kinderen of mensen met leverproblemen. Bij honden werden levereffecten gezien bij alle geteste doses, wat een signaal is dat niet volledig is weggenomen door het beperkte menselijke onderzoek. Als je liever op safe speelt, kun je troebele frisdranken en sportdranken eenvoudig vermijden. Het zijn typisch ultrabewerkte producten die je om meerdere redenen beter kunt beperken.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 8 relevante studies over sucroseacetaatisobutyraat als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 7 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 2 onafhankelijk gefinancierd en bij 5 studies was de financieringsbron onbekend.
De belangrijkste herbeoordeling komt van EFSA uit 2016. EFSA concludeerde dat SAIB veilig is bij normale consumptieniveaus en dat de ADI van 20 mg/kg lichaamsgewicht per dag in geen enkele bevolkingsgroep wordt overschreden. Daarnaast toonde een langdurige dierstudie bij ratten en muizen (Mackenzie et al., 1998) geen toxiciteit of tumorvorming aan, met een NOAEL (no observed adverse effect level) van 2 g/kg lichaamsgewicht. Een studie bij apen (Blair en Chappel, 1998) vond evenmin schadelijke effecten tot 2400 mg/kg lichaamsgewicht. In vier verschillende in vitro testsystemen werden geen genotoxische effecten gevonden (Myhr et al., 1998). Een driegeneratie-reproductiestudie bij ratten en teratologiestudies bij ratten en konijnen lieten ook geen schadelijke effecten zien.
De enige humane studie (Chiang et al., 1998) was een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek bij gezonde vrijwilligers die 14 dagen lang SAIB innamen op het niveau van de ADI. Er werden geen effecten op de leverfunctie gevonden. Dit is geruststellend, maar de korte duur van 14 dagen maakt het onmogelijk om uitspraken te doen over chronische blootstelling. Een review van eerdere toxiciteitsstudies (Reynolds en Chappel, 1998) concludeerde dat SAIB veilig is voor mensen, maar erkende dat levereffecten wel bij honden zijn waargenomen. Bij honden werd bij alle geteste doses een verhoogde BSP-retentie (een maat voor leverfunctie) gevonden, zonder dat een veilige ondergrens kon worden vastgesteld. Dit verschil tussen diersoorten is een punt van aandacht.
Een belangrijk aandachtspunt is de financiering van het onderzoek. Van de 7 meegenomen studies zijn er slechts 2 als onafhankelijk gefinancierd aangemerkt (de EFSA-evaluatie en de langetermijn dierstudie). Bij de overige 5 studies is de financieringsbron onbekend. Alle studies concluderen dat SAIB veilig is, wat op zich positief klinkt, maar het ontbreken van transparantie over de financiering vraagt om enige voorzichtigheid bij de interpretatie. Het is opvallend dat vrijwel al het beschikbare onderzoek uit 1998 stamt en dat er sindsdien nauwelijks nieuwe onafhankelijke studies zijn verschenen.
Samenvattend is er brede consensus dat SAIB bij de huidige gebruiksniveaus geen acuut gezondheidsrisico vormt. De grootste kennislacune is het ontbreken van langetermijnonderzoek bij mensen en het gebrek aan specifiek onderzoek bij kwetsbare groepen zoals kinderen en mensen met leverfunctiestoornissen. De levereffecten bij honden blijven een onopgelost veiligheidssignaal dat meer aandacht verdient.
Bredere context
Sucroseacetaatisobutyraat is goedgekeurd in de EU (als E444) en in de Verenigde Staten (door de FDA). EFSA heeft de stof in 2016 opnieuw beoordeeld en de ADI bevestigd op 20 mg/kg lichaamsgewicht per dag. Er is geen IARC-classificatie voor SAIB, wat past bij het ontbreken van genotoxische en kankerverwekkende effecten in de beschikbare studies. De stof is niet specifiek verboden in bepaalde landen buiten de reguliere toelatingsprocedures.
Belangrijk om te weten is dat SAIB vrijwel uitsluitend wordt gebruikt in niet-alcoholische dranken, vaak frisdranken en sportdranken. Dit zijn typisch ultrabewerkte producten met veel toegevoegde suikers. Hoewel SAIB zelf geen natrium bevat en niet direct bijdraagt aan overconsumptie, draagt het gebruik in gezoete dranken indirect bij aan een hoge suikerinname. Er is geen specifiek onderzoek gedaan naar de effecten bij kinderen of bij mensen met leverfunctiestoornissen. Als je tot een van deze groepen behoort, is extra voorzichtigheid verstandig.
Bijwerkingen
Bij normale consumptieniveaus zijn er geen bijwerkingen bij mensen vastgesteld. De enige humane studie (14 dagen bij de ADI-dosis) toonde geen effecten op de leverfunctie. Bij honden werden wel levereffecten (verhoogde BSP-retentie) waargenomen bij alle geteste doses. Of dit relevant is voor mensen bij langdurige blootstelling is niet onderzocht.
Financiering van het onderzoek
Van de 7 meegenomen studies zijn er 2 als onafhankelijk gefinancierd aangemerkt: de EFSA-herbeoordeling uit 2016 (gefinancierd door de Europese Commissie) en de langetermijn toxiciteits- en carcinogeniciteitsstudie (gefinancierd door NIH). Bij de overige 5 studies is de financieringsbron niet vermeld. Dit is een opvallend hoog percentage onbekende financiering.
Het feit dat alle studies tot dezelfde conclusie komen (veilig) en dat het merendeel uit hetzelfde jaar (1998) en deels van dezelfde onderzoeksgroep stamt, maakt het lastig om de onafhankelijkheid van het totale bewijspakket goed te beoordelen. Het ontbreken van recente, onafhankelijke studies is een beperking. De EFSA-evaluatie uit 2016 biedt wel een onafhankelijke beoordeling van het geheel, maar baseert zich grotendeels op diezelfde oudere studies.
Beoordeling medische literatuur
Het onderzoek naar SAIB laat een overwegend geruststellend beeld zien, maar er zijn belangrijke nuances. De enige studie bij mensen duurde slechts 14 dagen. Dat is te kort om te weten of langdurig gebruik veilig is. Bij honden werden levereffecten gevonden bij alle geteste doses, zonder dat een veilige ondergrens kon worden bepaald. Dit signaal is niet weggenomen door het korte menselijke onderzoek.
Daarnaast is bij 5 van de 7 studies de financieringsbron onbekend en stamt vrijwel al het onderzoek uit 1998. Er is sindsdien nauwelijks nieuw onafhankelijk onderzoek verschenen. Kinderen en mensen met leverproblemen zijn niet specifiek onderzocht. De EFSA-herbeoordeling uit 2016 biedt een onafhankelijk oordeel, maar leunt sterk op deze oudere data. Als je gezond wilt leven, is het verstandig om de producten waarin SAIB voorkomt (frisdranken, sportdranken) sowieso te beperken.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
2016
SAIB veilig bij normale consumptie; ADI niet overschreden in enige bevolkingsgroep
|
EFSA/WHO-evaluatie | Veilig | 76% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door european commission
|
|
Chiang et al. (1998)
Geen effect op leverfunctie na 14 dagen SAIB-inname bij vrijwilligers
|
RCT | Veilig | 36% | Onbekend |
|
Mackenzie et al. (1998)
Geen toxiciteit of tumoren gevonden; NOAEL vastgesteld op 2 g/kg
|
Dierstudie | Veilig | 32% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door nih
|
|
Reynolds, R. C., Chappel, C. I. (1998)
Veilig voor mensen; levereffecten alleen in honden, niet in mensen
|
Review | Overwegend veilig | 21% | Onbekend |
|
Blair, M., Chappel, C. I. (1998)
Geen schadelijke effecten tot 2400 mg/kg lichaamsgewicht bij apen
|
Dierstudie | Veilig | 19% | Onbekend |
|
Mackenzie et al. (1998)
Geen schadelijke effecten; NOAEL vastgesteld bij hoogste testdosis
|
Dierstudie | Veilig | 19% | Onbekend |
|
Myhr et al. (1998)
Geen genotoxische effecten gevonden in vier in vitro testsystemen
|
In vitro | Veilig | 13% | Onbekend |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
