Wat is hemoglobine?

Hemoglobine is het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof vanuit de longen naar alle weefsels in het lichaam transporteert en koolstofdioxide terugvoert naar de longen.

In je bloed zitten miljoenen rode bloedcellen en elk van die cellen zit voor ongeveer een derde gevuld met hemoglobine, vaak afgekort als Hb. Dit eiwit heeft één hoofdtaak: zuurstof oppikken in de longen en afleveren bij de cellen en weefsels die het nodig hebben. Op de terugweg neemt hemoglobine koolstofdioxide mee, een afvalproduct van de stofwisseling, zodat je dat via de longen weer kunt uitademen.

Hoe hemoglobine werkt

Een hemoglobinemolecuul bestaat uit vier eiwitketens, die elk een zogenoemde heemgroep bevatten. In het hart van elke heemgroep zit een ijzeratoom en dat ijzer is precies de plek waar zuurstof zich aan bindt. Eén hemoglobinemolecuul kan dus maximaal vier zuurstofmoleculen tegelijk vervoeren. Het ijzer is ook de reden dat bloed rood kleurt: hemoglobine dat zuurstof draagt (oxyhemoglobine) is helderrood, terwijl hemoglobine zonder zuurstof een donkerder, meer blauwrode tint heeft.

Een bijzonder kenmerk van hemoglobine is dat de binding met zuurstof niet altijd even sterk is. In de longen, waar veel zuurstof beschikbaar is, bindt hemoglobine het gretig. In weefsels waar zuurstof schaars is en koolstofdioxide zich opstapelt, laat het de zuurstof juist makkelijker los. Dit mechanisme zorgt ervoor dat zuurstof terechtkomt waar de behoefte het grootst is, bijvoorbeeld in actieve spieren of in het hart, dat een bijzonder hoge zuurstofbehoefte heeft.

Hemoglobinewaarden en variatie

Bij een bloedonderzoek wordt vaak je Hb-waarde bepaald. Die geeft aan hoeveel hemoglobine er in je bloed zit en zegt daarmee iets over het zuurstoftransport in je lichaam. Een te lage waarde kan wijzen op bloedarmoede (anemie), wat zich kan uiten in vermoeidheid, bleekheid en kortademigheid. IJzer speelt hierbij een sleutelrol: zonder voldoende ijzer kan je lichaam niet genoeg functionerend hemoglobine aanmaken.

Er bestaan ook afwijkende vormen van hemoglobine. Bij methemoglobine is het ijzer in een of meer heemgroepen geoxideerd, waardoor die groepen geen zuurstof meer kunnen binden. De overige heemgroepen kunnen zuurstof bovendien minder gemakkelijk loslaten. Dit kan aangeboren zijn of ontstaan door blootstelling aan bepaalde chemische stoffen. Een andere bekende afwijking is hemoglobine S, de vorm die betrokken is bij sikkelcelziekte. Daarnaast kan koolmonoxide (CO) zich aan hemoglobine binden op dezelfde plek als zuurstof, maar dan veel steviger. Daardoor blokkeert CO het zuurstoftransport, wat koolmonoxidevergiftiging zo gevaarlijk maakt.

Hemoglobine komt niet alleen bij mensen voor. Het eiwit is wijdverbreid in het dierenrijk en onderzoekers hebben vastgesteld dat diersoorten die op grote hoogte leven (waar minder zuurstof beschikbaar is) vaak hemoglobine hebben ontwikkeld dat zuurstof extra stevig bindt. De manier waarop die aanpassing op moleculair niveau tot stand komt, verschilt verrassend sterk van soort tot soort.

Bronnen:

Categorie: Anatomie
Tags: anemie bloed hemoglobine ijzer rode bloedcellen zuurstof

Gerelateerde termen

Laatst geüpdatet: 14 februari 2026

Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.