Wat is ghreline?

In je lichaam circuleren tientallen hormonen die samen bepalen wanneer je honger hebt en wanneer je verzadigd bent. Van al die hormonen is ghreline het enige dat je aanzet om te gaan eten. Alle andere eetlusthormonen (zoals leptine, cholecystokinine (CCK) en GLP-1) remmen juist je voedselbehoefte. Ghreline is daarmee uniek: het is het enige bekende hormoon dat honger opwekt in plaats van onderdrukt.

Wat ghreline doet

Ghreline is een klein eiwit (een peptide van 28 aminozuren) dat vooral wordt aangemaakt door speciale cellen in de maagwand. In kleinere hoeveelheden produceren ook de alvleesklier en andere weefsels het. Het hormoon werd oorspronkelijk ontdekt vanwege zijn vermogen om groeihormoon vrij te maken uit de hypofyse, maar al snel bleek dat de invloed op eetlust en voedselinname minstens zo belangrijk is.

De ghrelinespiegels in je bloed schommelen gedurende de dag op een voorspelbaar ritme. Vóór een maaltijd (als je maag leeg is) stijgt het niveau. Zodra je gegeten hebt, daalt het weer. Naast het opwekken van honger bereidt ghreline je spijsvertering ook voor op de komst van voedsel: het verhoogt de beweeglijkheid van de maag en stimuleert de aanmaak van maagzuur.

Twee vormen

Ghreline komt in het bloed voor in twee varianten: acyl-ghreline (AG) en desacyl-ghreline (DAG). De acylvorm is de biologisch actieve variant die honger opwekt en groeihormoon vrijmaakt. Desacyl-ghreline mist die vetachtige zijketen en lijkt andere functies te hebben, al wordt daar nog volop onderzoek naar gedaan.

Ghreline, gewicht en stress

Bij mensen met obesitas liggen de bloedspiegels van zowel acyl- als desacyl-ghreline doorgaans lager dan bij mensen met een normaal gewicht. Dat klinkt misschien tegenstrijdig (je zou verwachten dat een hongerhormoon juist hoger is bij overgewicht) maar het lijkt erop dat het lichaam de ghrelineproductie naar beneden bijstelt als reactie op een langdurig energieoverschot.

Opvallend is ook de relatie met stress. Uit onderzoek blijkt dat ghreline kort na een stressvolle situatie stijgt. Die piek treedt vooral op in de eerste vijf minuten na het begin van de stresservaring. Dit zou kunnen verklaren waarom sommige mensen onder spanning de neiging hebben om te eten.

Ghreline speelt daarnaast een bredere rol dan alleen honger. Nieuwer onderzoek laat zien dat het hormoon informatie doorgeeft over de beschikbaarheid en waarde van voedingsstoffen en dat het op basis daarvan allerlei lichamelijke en motivationele processen bijstuurt. De bijnaam ‘hongerhormoon’ dekt daarmee eigenlijk niet helemaal de lading, de werkelijkheid is genuanceerder.