Wat is nierschade?
Nierschade is beschadiging van de nieren waardoor ze hun taken (zoals het filteren van afvalstoffen uit het bloed en het reguleren van de bloeddruk) niet meer goed kunnen uitvoeren.
Je nieren zijn twee organen ter grootte van een vuist, gelegen aan weerszijden van je wervelkolom, net onder je ribben. Ze vervullen een indrukwekkend aantal taken tegelijk: ze zuiveren je bloed van afvalstoffen en medicijnresten, houden de hoeveelheid water en zouten in je lichaam in balans, regelen mee je bloeddruk, zorgen voor een stabiel zuur-base-evenwicht en maken erytropoëtine aan, een stof die de aanmaak van rode bloedcellen stimuleert. Bij nierschade raken een of meer van deze functies verstoord. De medische term hiervoor is nefropathie. Wanneer de nieren zo ernstig beschadigd zijn dat ze vrijwel niet meer werken, spreekt men van nierfalen of nierinsufficiëntie.
Hoe nierschade ontstaat
De nieren zijn kwetsbaar voor uiteenlopende invloeden. De meest voorkomende oorzaken zijn langdurig verhoogde bloeddruk en diabetes. Bij diabetes leidt een chronisch te hoog bloedsuikergehalte tot oxidatieve stress en ontstekingsreacties in het nierweefsel, wat de filterfunctie geleidelijk aantast, een proces dat bekendstaat als diabetische nefropathie. Daarnaast speelt obesitas een steeds grotere rol: overgewicht geldt als onafhankelijke risicofactor voor chronische nierschade, mede doordat het de bloeddruk verhoogt en ontstekingsprocessen in het lichaam aanwakkert.
Ook bepaalde stoffen kunnen de nieren rechtstreeks beschadigen. Veelgebruikte pijnstillers uit de NSAID-groep (zoals ibuprofen, diclofenac en naproxen) remmen de aanmaak van prostaglandinen, stoffen die de doorbloeding van de nieren helpen reguleren. Bij langdurig of veelvuldig gebruik kan dat de nierdoorbloeding verminderen en schade veroorzaken. Geneesmiddelen zijn überhaupt een belangrijke oorzaak van acute nierschade: naar schatting 19 tot 26 procent van de ziekenhuisopnames voor acute nierschade hangt samen met medicijngebruik. Daarnaast kan langdurige blootstelling aan zware metalen zoals cadmium (via voeding, lucht of beroepsmatige blootstelling) het nierweefsel beschadigen. En ook een aanhoudend verhoogd urinezuurgehalte in het bloed (hyperurikemie) kan via ontstekingsreacties nierschade in gang zetten.
Uitdroging vormt eveneens een risico. Onderzoek onder suikerrietarbeiders die in extreme hitte werken, laat zien dat chronisch vochttekort de nierfunctie meetbaar kan verslechteren.
Wat je eraan merkt
Het verraderlijke van nierschade is dat je er in het begin vaak weinig tot niets van voelt. De nieren hebben een flinke reservecapaciteit, waardoor klachten pas optreden als de schade al behoorlijk gevorderd is. Mogelijke verschijnselen zijn vermoeidheid, verminderde eetlust, misselijkheid, vochtophoping (vooral in benen en enkels), veranderingen in de hoeveelheid of het uiterlijk van urine en een hoge bloeddruk die moeilijk onder controle te krijgen is. Bij ernstig nierfalen raken vrijwel alle functies van de nieren verstoord, met gevolgen voor de vochthuishouding, de bloedsamenstelling en de aanmaak van rode bloedcellen.
Acute en chronische nierschade
Er wordt onderscheid gemaakt tussen acute nierschade (AKI, acute kidney injury) en chronische nierschade (CKD, chronic kidney disease). Acute nierschade ontstaat binnen uren tot dagen, bijvoorbeeld door ernstige uitdroging, een infectie of een giftige stof en is soms omkeerbaar. Chronische nierschade ontwikkelt zich over maanden tot jaren en is doorgaans blijvend. Een meta-analyse uit 2016 schatte dat wereldwijd ongeveer 13,4% van de volwassenen chronische nierschade had. Dit is een schatting van het aantal mensen met de aandoening, geen jaarlijks aantal nieuwe gevallen van acute nierschade. Risicofactoren voor chronische nierschade zijn onder meer diabetes, hoge bloeddruk, een leeftijd boven de vijftig, overgewicht en roken.
Bronnen:
- Wang, M., Wang, Z., Chen, Y., & Dong, Y. (2022). Kidney Damage Caused by Obesity and Its Feasible Treatment Drugs. International Journal of Molecular Sciences.
- Drożdżal, S., Lechowicz, K., Szostak, B., Rosik, J., Kotfis, K., Machoy-Mokrzyńska, A., Białecka, M., Ciechanowski, K., & Gawrońska-Szklarz, B. (2021). Kidney damage from nonsteroidal anti‐inflammatory drugs - Myth or truth? Review of selected literature. Pharmacology Research & Perspectives.
- Kwiatkowska, E., Domański, L., Dziedziejko, V., Kajdy, A., Stefańska, K., & Kwiatkowski, S. (2021). The Mechanism of Drug Nephrotoxicity and the Methods for Preventing Kidney Damage. International Journal of Molecular Sciences.
- Smereczański, N. M., & Brzóska, M. (2023). Current Levels of Environmental Exposure to Cadmium in Industrialized Countries as a Risk Factor for Kidney Damage in the General Population: A Comprehensive Review of Available Data. International Journal of Molecular Sciences.
- Wegman, D., Apelqvist, J., Bottai, M., Ekström, U., Garcia-Trabanino, R., Glaser, J., Hogstedt, C., Jakobsson, K., Jarquin, E., Lucas, R. A. I., Weiss, I., Wesseling, C., & Bodin, T. (2018). Intervention to diminish dehydration and kidney damage among sugarcane workers. Scandinavian Journal of Work, Environment and Health.
- Chowdhury, S., Ghosh, S., Das, A., & Sil, P. (2019). Ferulic Acid Protects Hyperglycemia-Induced Kidney Damage by Regulating Oxidative Insult, Inflammation and Autophagy. Frontiers in Pharmacology.
- Wu, M., Ma, Y., Chen, X., Liang, N., Qu, S., & Chen, H. (2021). Hyperuricemia causes kidney damage by promoting autophagy and NLRP3-mediated inflammation in rats with urate oxidase deficiency. Disease Models & Mechanisms.
- Global Prevalence of Chronic Kidney Disease: systematic review (2016).
- Nierschade | Thuisarts - thuisarts.nl
- Nierfalen - Wikipedia - nl.wikipedia.org
- Kidney disease - Wikipedia - en.wikipedia.org
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.