Wat is rugpijn?

Vrijwel iedereen krijgt er vroeg of laat mee te maken: rugpijn. Het is wereldwijd een van de belangrijkste oorzaken van lichamelijke beperkingen en een veelvoorkomende reden om een arts te bezoeken of niet te kunnen werken. De klacht kan zich overal in de rug voordoen, maar treft het vaakst de onderrug, het gebied dat ook wel de lage rug of lumbale regio wordt genoemd. In het Engels spreekt men van low back pain (LBP).

Hoe rugpijn ontstaat

De rug is een complex samenspel van wervels, tussenwervelschijven, spieren, pezen, ligamenten en zenuwen. Pijn kan ontstaan wanneer een of meer van deze structuren overbelast, geïrriteerd of beschadigd raken. Een veelvoorkomende oorzaak is een verrekking van een spier of band, bijvoorbeeld door een onverwachte beweging of zwaar tillen. Daarnaast kan slijtage van de tussenwervelschijven (discusdegeneratie) een belangrijke rol spelen. Deze schijven fungeren als schokdempers tussen de wervels; wanneer ze hun veerkracht verliezen, kan dat leiden tot zogenaamde discogene pijn, pijn die rechtstreeks vanuit de beschadigde schijf ontstaat. Onderzoek laat zien dat discusdegeneratie een complex proces is waarbij meerdere factoren samenkomen, waaronder mechanische belasting, veroudering en biologische veranderingen in het weefsel van de schijf.

Andere bekende oorzaken zijn een hernia (een uitpuilende tussenwervelschijf die op een zenuw drukt), vernauwing van het wervelkanaal (spinale stenose), gewrichtsproblemen in de kleine wervelgewrichten en (veel zeldzamer) aandoeningen als osteoporose, infecties of tumoren. Toch is het opvallend dat bij het merendeel van de mensen met rugpijn géén duidelijke structurele afwijking als oorzaak kan worden aangewezen. Men spreekt dan van aspecifieke rugpijn.

Wat je eraan merkt

De klachten lopen sterk uiteen. Sommige mensen voelen een doffe, zeurende pijn, anderen beschrijven een scherpe, stekende of brandende sensatie. De pijn kan op één plek blijven zitten, maar ook uitstralen naar een bil of been, dat laatste wijst soms op beknelling van een zenuw, zoals bij ischias. Bukken, draaien, tillen, lang staan of lopen kan de pijn verergeren. Soms gaat rugpijn gepaard met stijfheid, spierspanningen of een beperkte beweeglijkheid.

Wie het treft en hoe vaak

Rugpijn komt voor op alle leeftijden, maar neemt toe naarmate mensen ouder worden. Het treft zowel mensen met een zittend beroep als mensen die fysiek zwaar werk doen. Factoren die het risico verhogen zijn onder meer overgewicht, weinig beweging, langdurige eenzijdige houdingen en psychische belasting zoals stress. Interessant is dat recente neurowetenschappelijke studies laten zien dat bij chronische lage rugpijn ook veranderingen optreden in de manier waarop de hersenen pijnsignalen verwerken, het brein gaat als het ware anders omgaan met de binnenkomende prikkels, wat de pijnervaring in stand kan houden.

De meeste gevallen van rugpijn zijn gelukkig van korte duur en verdwijnen binnen enkele weken. Bij een deel van de mensen wordt de klacht echter chronisch, wat betekent dat de pijn langer dan drie maanden aanhoudt. Chronische rugpijn heeft vaak niet één enkele oorzaak, maar is het resultaat van een samenspel tussen lichamelijke, psychologische en sociale factoren.